Bất ngờ lớn nhất khi SpaceX niêm yết: nhà đầu tư nhỏ lẻ có thể nắm giữ tối đa một phần tư cổ phần

SpaceX sắp lập kỷ lục về tỷ lệ phân bổ cổ phần cho nhà đầu tư nhỏ lẻ cao nhất trong lịch sử các đợt IPO lớn, khi Elon Musk đang đặt nhà đầu tư nhỏ lẻ vào trung tâm của thương vụ niêm yết 75 tỷ USD này.

Theo Financial Times của Anh đưa tin hôm thứ Sáu, nguồn tin thân cận tiết lộ, Elon Musk muốn dành tối đa một phần tư số cổ phần trong đợt IPO của SpaceX cho nhà đầu tư nhỏ lẻ, vượt xa tỷ lệ phân bổ 5% đến 10% thông thường trong các đợt IPO lớn.

Reuters từng đưa tin rằng tỷ lệ phân bổ cho nhà đầu tư nhỏ lẻ thậm chí có thể lên tới 30%. Các nguồn tin cho biết, tỷ lệ cuối cùng vẫn chưa được xác định và sẽ phụ thuộc một phần vào nhu cầu thị trường.

Cách bố trí này đã gây ra phản ứng trái chiều trên Phố Wall. Một số nhà đầu tư tổ chức coi tỷ lệ phân bổ cao cho nhà đầu tư nhỏ lẻ là tín hiệu cho thấy Musk quá phụ thuộc vào lượng người hâm mộ cá nhân để hỗ trợ phát hành; trong khi những người khác đã lên kế hoạch mua cổ phiếu SpaceX và ngay sau khi cổ phiếu này được các chỉ số lớn đưa vào, họ sẽ tranh thủ làn sóng mua từ các quỹ thụ động để chốt lời.

Quy mô phân bổ cho nhà đầu tư nhỏ lẻ chưa từng có

Việc phân bổ cổ phần cho nhà đầu tư nhỏ lẻ trong đợt IPO lần này của SpaceX là điều hiếm thấy ở nhiều khía cạnh. Trong bản giới thiệu cổ phiếu, công ty đã chỉ đích danh năm nhà môi giới trực tuyến phụ trách phân phối cổ phiếu, gồm SoFi, Robinhood, E*Trade, Schwab và Fidelity, điều này vốn đã bất thường. SpaceX thậm chí còn ra mắt một trang web IPO riêng, coi việc tham gia của nhà đầu tư nhỏ lẻ là vấn đề "quan trọng" và hướng dẫn các nhà đầu tư đặt mua trên các nền tảng kể trên.

Đồng thời, công ty cũng bổ sung điều khoản tiết lộ rủi ro trong bản giới thiệu cổ phiếu, cảnh báo rằng việc nhà đầu tư nhỏ lẻ tham gia quy mô lớn có thể gây biến động mạnh cho giá cổ phiếu. Năm nền tảng trực tuyến này sẽ tổng hợp nhu cầu đặt mua hàng ngày của các nhà đầu tư cá nhân và phản hồi cho đơn vị bảo lãnh phát hành của SpaceX, trong đó Bank of America quản lý việc phân bổ cổ phần cho nhà đầu tư nhỏ lẻ tại Mỹ.

Về quy mô, việc thu hút 20 tỷ USD hoặc thậm chí nhiều hơn cổ phiếu SpaceX là điều có thể kiểm soát được đối với năm nhà môi giới số này — tổng giá trị tài sản khách hàng tự quản trên các nền tảng này vượt trên 10 nghìn tỷ USD.

Triết lý "nhà đầu tư nhỏ lẻ" của Musk

Musk từ lâu đã ưu ái nhà đầu tư nhỏ lẻ. Năm 2020, ông từng cam kết trên mạng xã hội rằng, khi SpaceX niêm yết, sẽ đảm bảo nhà đầu tư nhỏ lẻ "được ưu tiên hàng đầu". Tại Tesla, ông là CEO tập đoàn công nghệ lớn duy nhất đảo ngược thứ tự họp báo cáo tài chính để ưu tiên trả lời câu hỏi của nhà đầu tư nhỏ lẻ.

"Triết lý của Musk là phổ cập rộng rãi, đó là lý do ông muốn đưa nhà đầu tư nhỏ lẻ vào," một nguồn tin nói.

Chiến lược này đã phát huy hiệu quả tại Tesla. Theo dữ liệu của S&P Capital IQ, nhà đầu tư nhỏ lẻ nắm giữ khoảng 42% số cổ phiếu lưu hành của Tesla, cao hơn đáng kể so với mức 34% của Apple — đứng thứ hai trong nhóm "Bảy ông lớn công nghệ". Việc nhà đầu tư nhỏ lẻ liên tục mua vào cũng góp phần duy trì giá cổ phiếu Tesla, mang lại hệ số P/E lên tới 382 lần, ngay cả khi tốc độ tăng trưởng của công ty đã chậm lại rõ rệt.

Musk hiện có 240 triệu người theo dõi trên nền tảng X, còn các vụ phóng của dòng tàu Starship khiến SpaceX trở thành một trong những doanh nghiệp tư nhân nổi tiếng nhất thế giới. "Trước đây tỷ lệ tham gia của nhà đầu tư nhỏ lẻ thấp không phải do thiếu nhu cầu, mà là do đơn vị phát hành không cung cấp đủ," CEO SoFi Anthony Noto cho biết, "ở một mức độ nào đó, họ gần như bị loại trừ theo phản xạ, vì họ không có bất kỳ kênh tiếp cận nào."

Nhiệt huyết nhỏ lẻ và nghi ngại của tổ chức song hành

Trên diễn đàn WallStreetBets của Reddit, các nhà giao dịch nhỏ lẻ dao động giữa hai thái cực: một mặt lo sợ bị "đu đỉnh" sau khi nội bộ SpaceX chốt lời, mặt khác lại sợ bỏ lỡ cơ hội đầu tư lớn này.

Thái độ từ phía tổ chức cũng chia rẽ. "Nhà đầu tư nhỏ lẻ thường bị coi là rác trên thị trường, ai cũng mặc định họ sẽ mua ở bất kỳ giá nào," một quản lý quỹ phòng hộ nhỏ nhận xét. Tuy vậy, người này vẫn lên kế hoạch mua cổ phiếu SpaceX và chọn thời điểm tốt để bán ra khi các chỉ số lớn đưa mã này vào rổ, cuốn theo dòng tiền thụ động.

Giám đốc chiến lược cổ phiếu và phái sinh cổ phiếu tại Citadel Securities, Scott Rubner, viết trong một báo cáo tuần này: "Nhà đầu tư nhỏ lẻ đã trở thành những người kiến tạo mức giá mới trên thị trường." Những năm gần đây, khi chỉ số S&P 500 và Nasdaq Composite liên tục lập đỉnh, nhà đầu tư nhỏ lẻ ngày càng sôi động, mạnh tay lao vào các cổ phiếu meme, quyền chọn siêu ngắn hạn và ETF đòn bẩy — những sản phẩm rủi ro cao.

Anthony Noto cho rằng, đơn vị phát hành dần nhận thấy nhà đầu tư nhỏ lẻ xứng đáng được phân bổ nhiều hơn mức "mang tính biểu tượng" trong các đợt IPO, bởi họ là "nguồn cầu và vốn quan trọng".