SK Hynix birjasi 1 dona aktsiyasi 60 million dollar likvidatsiyasini keltirib chiqargandan so‘ng, Janubiy Koreyaning Nextrade kompaniyasi oldindan savdo uchun maksimal narx buyurtmalarini zudlik bilan to‘xtatdi.

Zhihui Moliyaviy Ilovasi xabar berishicha, Koreyada alternativ savdo platformasi Nextrade juma kuni (8-avgust) e’lon qildi, 12-avgustdan boshlab oldindan savdo vaqtida kunlik 30% narx chekloviga buyurtma qo‘yishni vaqtincha taqiqlaydi — bu “semiz barmoq” (ya’ni xatolik bilan noto‘g‘ri buyurtma)dan kelib chiqadigan narx buzilishlarning oldini olish uchun joriy etilmoqda. Ushbu shoshilinch choralar yaqinda SK Hynix (SKHY.US) aksiyalarining oldindan savdosida yuz bergan ikki marta “11ta aksiya flash-crash” hodisasiga bevosita qaratilgan: faqat 11 yoki hatto 1 dona aksiya savdosi kunlik 30% pasayish cheklovini ishga tushirdi va natijada kriptovalyuta bozorida deyarli 60 million dollar qiymatdagi long pozitsiyalarning majburiy likvidatsiyasi sodir bo‘ldi.

Ikki “arvoh savdo” holati: Qanday qilib 11 yoki 1 dona aksiya bilan 30% chegara sindirildi?

Birinchi marta: 28-iyul, 1 dona aksiya bilan 830 milliard vonlik zanjirli likvidatsiya

28-iyulda SK Hynix Nextrade oldindan savdo boshlanganidan keyin atigi 1 dona aksiya oldingi yopilish narxiga nisbatan 29% past narxda savdo qilindi va shu zahoti pasayish cheklovini ishga tushirdi. Bu noodatiy past narx xorijiy kriptovalyuta derivativ birjasi Hyperliquid tomonidan SK Hynix-ning perpetual kontraktlari uchun asosiy narx sifatida qabul qilindi va ikki daqiqa ichida deyarli 830 milliard von (taxminan 60 million dollar) long pozitsiyalar majburiy ravishda yopildi. Blockchain ma’lumot platformasi Allium bu hodisa taxminan 960 ta akkauntga ta’sir qilganini aytmoqda. Ushbu kontraktni ishlab chiqqan TradeXYZ jarimadan keyin barcha yo‘qotishlarni qoplashini aytdi, biroq bu “bir martalik choradir” deb ochiq bildirdi.

Ikkinchi marta: 6-avgust, 11 dona aksiya savdosida yana cheklov ishdan chiqdi

6-avgust soat 8:00da SK Hynix Nextrade oldindan savdo vaqtida har bir aksiya uchun 1 168 000 von narxda 11 dona aksiyani sotdi, bu esa oldingi yopilishdan 30% pasayish bilan yana pasayish cheklovini ishga tushirdi. Volatilite to‘xtatuvchi mexanizm (VI) ishga tushirilgan, savdo ikki daqiqalik yakuniy narx bo‘yicha to‘plash rejimiga o‘tdi. Qayta boshlangach, pasayish tezda 3-4%gacha qisqardi va savdo tugagunga qadar atigi 2% pastroq qilindi. O‘sha kuni Koreya birjasida odatiy savdo vaqtida SK Hynix aksiyalar narxi bir pallada 9,8% pasaydi.

Kripto tahlil kompaniyasi Allium ko‘rsatishicha, ikkinchi flash-crash Hyperliquid-da faqat taxminan 230 000 dollar majburiy likvidatsiyani qo‘zg‘atgan. Allium tadqiqot direktori Elton Shehdula tushuntiradi: “Avvalgi major likvidatsiya ko‘p qismini allaqachon bo‘shatgan edi”.

Mexanizm tahlili: Nega “bitta aksiya butun bozorni o‘zgartira oladi”?

Ikki flash-crash Nextrade oldindan savdosining o‘zgacha mexanizmi bilan bog‘liq. Nextrade 2025 yil mart oyida ishga tushirilgan va Koreyada ilk alternativ savdo tizimi (ATS) sanaladi, u ertalab soat 8-dan kech soat 8-gacha 12 soatlik savdo imkoniyatini beradi, jumladan: oldindan savdo (8:00-8:50), asosiy savdo (9:00-15:20) va savdodan keyingi vaqt (15:30-20:00). Oldindan savdo uzluksiz auksion tartibida bo‘lib o‘tadi: moslashtirilgan buyurtma darhol bajariladi, oddiy savdo vaqtida esa aggregatsiyalangan narx belgilanadi.

Boshlang‘ich vaqtda ishtirokchilar juda oz, likvidlik kuchli yetishmaydi, ekstremal holatlarda bitta savdo ham o‘sha vaqtdagi “bozor narxi”ni belgilab beradi.Nextrade ochiq tan olib aytadi: asosiy birjalardan farqli, “narx aniqlash xizmati (masalan, ochilish va yopilish narxini belgilash) juda muhim, alternativ savdo tizimi esa ko‘proq bitimlarning bajarilishiga urg‘u beradi”.

Ushbu “flash-crash” Nextrade bozor dizaynining asosiy nuqsonini namoyon qilmoqda. Koreya birjasi (KRX) kabi yirik platformalardan farqli, Nextrade oldindan savdo paytida uzluksiz buyurtmalarni bir-biriga moslaydi, yakuniy narx belgilanmaydi va faqat bitta narx manbaiga tayanadi. Qattiq likvidlik yetishmaydigan vaqtda, eng kichik savdo ham narx cheklovi bo‘yicha bitimga sabab bo‘ladi va shu zahotiyoq barcha bozor uchun asosiy narxga aylanadi.

O‘sha kuni Samsung Electro-Mechanics va Alteogen ham Nextrade oldindan savdosida bitta aksiya savdosi bilan tepa chegarada ochilish narxini belgilab oldi — xuddi shu mexanizm, faqat aksi yo‘nalishda. Koreyada faol brokerlar allaqachon ogohlantirmoqda: oldindan savdo vaqtidagi narxlarni qasddan ishlatish, perpetual kontrakt likvidatsiyasini qo‘zg‘atish xatari mavjud.

Nextrade buni quyidagicha izohladi: “Asosiy birjalardan farqli, alternativ savdo tizimi bitimlarni tez bajarish asosiy vazifasi”. Lekin “bajarishga urg‘u” va “narx aniqlashdan voz kechish” orasidagi chegara SK Hynix-ning ikki martalik flash-crashida ravshan bo‘ldi — atigi 10 000 AQSH dollaridan kam bitim butun bozorga yo‘nalish berayotgan bo‘lsa, bunday bozor uchun narx aniqlash xizmati deyarli yo‘qolgan hisoblanadi.

Yana xavotirli tomoni shundaki, bunday kambag‘al narxlash effekti Koreya fond bozori doirasidan ancha chiqib ketgan. 28-iyuldagi flash-crash Trade.xyz boshqaruvidagi Hyperliquid perpetual kontrakt narxlarida aks etdi, 960 ga yaqin akkauntdagi deyarli 60 million dollarlik pozitsiya 2 daqiqa ichida likvidatsiya qilindi. 6-avgustdagi ikkinchi keyingi pasayishda esa avvalgi leverage bo‘shatilgani bois atigi 230 ming dollarlik likvidatsiya yuz berdi, biroq Shehdula ogohlantirdi: “Nextrade kirishni va raqobatni kengaytirdi, lekin yangi bozor tuzilmasi xavflarini kiritdi. Endi uning oqibatlari Koreya aksiyalaridan tashqariga chiqdi, chunki bu narxlar xorijiy derivativlarga asos bo‘lishi mumkin — ularning qoidalari boshqa va noto‘g‘ri narxdan yetgan zarar qayta tiklanmaydi”.

Nextrade javobi: Vaqtinchalik taqiq + doimiy mexanizm

Ketma-ket yuzaga kelgan keskin volatillik oldida, Nextrade quyidagi “vaqtinchalik + doimiy choralar”ni tatbiq etdi:

Vaqtinchalik chora (12-avgustdan boshlab): Oldindan savdo vaqtida kunlik 30% narx cheklovida buyurtma qo‘yish taqiqlanadi. Taqiq faqat shu davrga taalluqli va 14-sentabrgacha davom etadi.

Doimiy mexanizm (14-sentabrdan boshlab): Statik volatilite to‘xtatuvchi mexanizmni (Static Volatility Interruption, SVI) joriy etadi. Agar buyurtma narxi oldingi savdo kunining yopilish yoki asosiy narxidan 10% yoki undan katta farq qilsa, tizim bitimni darhol bir-biriga moslamaydi, aksincha avtomatik ravishda ikki daqiqalik aggregatsion narx rejimiga o‘tadi — shu vaqt davomida buyurtmalar to‘planib, muvozanatli narx hisoblanadi va keyin dastlabki savdo tiklanadi. Bu mexanizm “majburiy sovutish davri” bilan bozorni himoya qilish va bitta ekstremal narx darhol bitim narxini hosil qilishidan saqlaydi.

Bozor bosimi va tizimli muammolar rezonansi

SK Hynix oldindan savdosidagi flash-crash yakka hodisa emas, balki umumiy Koreya bozoridagi kuchli bosim fonida ro‘y berdi. 6-avgustda SK Hynix Koreya birjasida odatiy savdo vaqtida ham 10% ga pasaydi, KOSPI indeksida esa kunlik pasayish 5%ni tashkil etdi. Yarm ko‘ylamasi sohasidagi sustlik, AI uchun investitsiyalarning davomiyligiga shubha va xotira chipi sektori siklining tugashi xavotiri — bular bozorni ancha taranglashtirgan edi.

Societe Generale strategiyasi mutaxassisi Manish Kabra mijozi uchun yozgan hisobotda aytadi: Koreya bozorida “eng katta de-leveraging bosqichi yakuniga yetmoqda”, biroq Nextrade-ning tuzilma muammolari eng likvidlik kam bo‘lgan paytda bozor xavotirini kuchaytirdi. Bir kuzatuvchi ta’kidlaganda, muammo shundaki, “SK Hynix bir zumda haqiqatan ham 30% qadrsizlandi deyish emas, balki alternativ platformadagi bitta noaniq oldindan savdo butun boshqa joylarda yanada katta savdo uchraydigan bozorga kuchli signal bera oladi”.