Báo động bong bóng AI vang lên khắp Phố Wall! Tuy nhiên, Mark của Oaktree Capital lại không đồng ý: Thị trường chưa đến thời điểm nguy hiểm nhất, nhà đầu tư vẫn chưa hoàn toàn nhận thức được rủi ro.

Theo thông tin từ Ứng dụng tài chính thông minh, từ những ông trùm quỹ phòng hộ tỷ phú như Ray Dalio, Michael Novogratz đến vô số các chuyên gia quan sát thị trường vô danh, ngày càng có nhiều nhà đầu tư chuyên nghiệp cho rằng, dưới sự thúc đẩy của làn sóng giao dịch trí tuệ nhân tạo (AI), thị trường chứng khoán Mỹ đang ở rìa của bong bóng.

Mỗi khi chỉ số Nasdaq 100 lập kỷ lục mới, số lượng tin tức đề cập đến “bong bóng Internet” lại tăng đột biến. Đầu tháng này, khi chỉ số này lại xác lập mức cao kỷ lục mới, tình hình cũng tương tự. Những lo lắng lan tràn trên thị trường có lẽ là lý do giải thích cho đợt bán tháo tuần trước — chỉ số Nasdaq 100 đã giảm 5,5% trong tuần vừa qua.

Lượng tin tức đề cập đến bong bóng Internet tăng cùng với đà tăng của cổ phiếu công nghệ

Tuy nhiên, nếu thị trường hiện tại thực sự có bong bóng, thì các nhà đầu tư phố Wall dường như ngày càng khó xác định loại bong bóng đó. Lấy chỉ số đơn giản nhất — tỷ số giá trên lợi nhuận (P/E) làm ví dụ. Khác với thời kỳ bong bóng Internet 25 năm trước khi P/E tăng vọt đến mức nóng rõ ràng, năm nay các chỉ số chuẩn như S&P 500 và Nasdaq 100 lại có P/E dự kiến giảm do thị trường kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp sẽ bùng nổ. Thực tế, một tháng trước khi thị trường đạt đỉnh năm 2000, trung bình P/E dự kiến của năm cổ phiếu công nghệ có giá trị lớn nhất chỉ số S&P 500 là khoảng 65 lần, còn hiện nay, năm cổ phiếu lớn nhất có trung bình chỉ khoảng 23 lần.

Vậy thị trường hiện tại có những đặc điểm gì khiến nhiều người cho rằng bong bóng đang hình thành? Nếu họ phán đoán đúng, điều gì có thể làm vỡ bong bóng? Các chuyên gia thị trường chỉ ra nhiều dấu hiệu quá nóng, bao gồm mức nợ cao ngất ngưởng, kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận khó duy trì, và tâm lý cũng như mô hình hành vi tương tự thời kỳ bong bóng trước đó.

Đồng Chủ tịch Oak Tree Capital Management – Howard Marks cho biết: “Nếu phải chỉ ra một đặc điểm điển hình của bong bóng, thì có lẽ là — bong bóng sẽ trở thành một cơn cuồng loạn công chúng, một làn sóng đuổi theo mục tiêu của toàn dân, có người thu lợi lớn, còn những người không tham gia đều cảm thấy mình ngớ ngẩn và hối tiếc vì bỏ lỡ cơ hội.”

Marks từng dự báo chính xác đỉnh thị trường khi bong bóng Internet và năm ngoái cảnh báo rằng ông đã bước vào trạng thái “quan sát bong bóng”. Ông cho biết từ “bong bóng” có định nghĩa “mơ hồ”, nhưng nhìn chung, bong bóng nghĩa là giá thị trường tăng rõ rệt vượt quá lý trí nhà đầu tư, đồng thời mức độ ưu thích rủi ro và tâm lý thị trường cũng không còn gắn liền với thực tế. Ông chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn điện thoại: “Bong bóng hàm nghĩa sự thịnh vượng phi lý, hàm nghĩa sự liều lĩnh. ‘Không nhận ra’ cũng là một cách diễn đạt phù hợp.”

Khi phân tích các chỉ số bong bóng mà mình chú ý nhất hiện nay, Marks không cho rằng thị trường đã phát triển đến giai đoạn này. Thậm chí nhà đầu tư hiện thể hiện tâm lý sợ bỏ lỡ đợt tăng tiếp của cổ phiếu công nghệ một cách điển hình, nhưng việc thường xuyên nhắc đến bong bóng trong so sánh với lịch sử cho thấy nhà đầu tư không hoàn toàn làm ngơ với rủi ro.

Còn đối với tín hiệu khác — hành vi thiếu cẩn trọng của nhà đầu tư, hiện nay cũng tồn tại những dấu hiệu mâu thuẫn. Theo cách tính truyền thống, P/E ở mức hiện tại không thể hiện đặc điểm bong bóng điển hình, mặc dù nếu định giá dựa trên lợi nhuận trung bình của 10 năm qua, chỉ số liên quan lại đáng lo ngại.

Hành vi thiếu cẩn trọng của nhà đầu tư

Về mặt kỹ thuật, các trader cho biết thị trường hiện tại có những điểm tương đồng với các cú sụp đổ chứng khoán sau khi bong bóng vỡ trong quá khứ. Họ đã chỉ ra một số chỉ tiêu như khi quy mô phát hành cổ phiếu và trái phiếu lên mức kỷ lục, động lượng thị trường cũng đạt ngưỡng cực đoan. Những số liệu đáng lo khác gồm: khoảng cách giữa cổ phiếu tốt nhất và tệ nhất trong cùng một ngành lớn bất thường, và đà tăng thiếu sự tham gia rộng rãi của nhiều cổ phiếu.

Michael O’Rourke – Giám đốc chiến lược thị trường của JonesTrading Institutional Services LLC cho rằng, việc P/E của cổ phiếu công nghệ lớn giảm là hợp lý, vì các công ty này đang gánh khoản nợ lớn để xây dựng hạ tầng AI. Ông chỉ ra rằng khi doanh nghiệp tăng mạnh đòn bẩy, hệ số định giá thường co lại. Xét đến đặc tính tài trợ tuần hoàn của đầu tư liên quan, điều này càng phải chú ý.

O’Rourke chia sẻ trong phỏng vấn: “Tài trợ của nhà cung cấp đã phát triển đến một cấp độ mới”, đến mức hãng chip phải cấp trợ giá cho khách hàng mua sản phẩm của chính mình, “nếu không, những thương vụ này sẽ không được thực hiện.”

Một chỉ số khiến một bộ phận nhà đầu tư lo ngại là tỷ số giá trên lợi nhuận điều chỉnh chu kỳ (CAPE), tức là định giá cổ phiếu dựa trên lợi nhuận đã điều chỉnh lạm phát của 10 năm vừa qua. Chỉ số này thường được gọi là “Shiller P/E” đặt theo tên giáo sư kinh tế Robert Shiller của Đại học Yale. Tháng 3 năm 2000, ngay trước khi thị trường chạm đỉnh, Shiller xuất bản cuốn “Irrational Exuberance” (“Sự phấn khích phi lý”). Nicholas Colas, đồng sáng lập DataTrek Research nói rằng đây là “biểu đồ định giá phổ biến nhất và đáng sợ nhất hiện nay”. Chỉ số này hiện cho thấy mức định giá khoảng 41 lần, chỉ thấp hơn kỷ lục lịch sử 44 lần ở năm 1999.

Chỉ số CAPE vượt ngưỡng cao

Một lĩnh vực khác gây lo ngại là sự tập trung quá lớn ở đỉnh thị trường chứng khoán. Hiện nay, theo giá trị thị trường, ba công ty lớn nhất của Mỹ — Nvidia (NBDA.US), Apple (AAPL.US) và Microsoft (MSFT.US) — chiếm khoảng 21% trọng số của chỉ số S&P 500. Còn tháng 10 năm 1999, để đạt được mức trọng số này cần gần 10 cổ phiếu.

Dù xuất hiện các tín hiệu cảnh báo kỹ thuật như vậy, nhưng trong 10 năm qua, chỉ số Nasdaq 100 tích lũy vượt chỉ số S&P 500 tới 250 điểm phần trăm, thành tích này vẫn rất đáng chú ý. Jim Paulsen — một chuyên gia đầu tư kỳ cựu hiện viết bản tin đầu tư, cho biết: “Dù bạn có lo ngại về cổ phiếu công nghệ, cũng khó bỏ qua chúng. Bỏ qua cổ phiếu công nghệ gần như là quyết định ngớ ngẩn vì chúng luôn thể hiện tốt hơn.”

Sự cuồng loạn thị trường

Nhiều người lưu tâm đến bong bóng đều coi tâm lý nhà đầu tư là hạng mục kiểm tra quan trọng, nhưng năm nay cả nhà đầu tư tổ chức lẫn cá nhân đều không hề có sự cuồng loạn. Lạm phát cao, bất định từ bầu cử giữa kỳ và chiến tranh Trung Đông đã khiến trader phải phòng thủ ở các giai đoạn khác nhau năm 2026. Đồng thời, chỉ số Nasdaq 100 nhiều lần điều chỉnh và đã trải qua một đợt giảm 10% hoàn chỉnh.

Tuy vậy, vẫn có dấu hiệu cho thấy nhà đầu tư hứng khởi thậm chí phấn khích với cơ hội thị trường mà cuộc cách mạng AI mang lại, trong đó có vài công ty đã đổi tên để kích thích giá cổ phiếu. Ngay cả CEO của một trong những bên hưởng lợi lớn nhất từ làn sóng AI cũng chỉ trích bầu không khí cuồng loạn. CEO Broadcom (AVGO.US) — Chen Fuyang cho rằng, làn sóng AI thu hút một số nhà đầu tư “không biết mình đang đầu tư gì”, hành vi của họ giống như cược trong casino.

Ít nhất dựa trên một số câu chuyện, một tín hiệu cảnh báo bong bóng hay được nhắc tới là: khi nhà đầu tư vô tình trò chuyện với người làm ngành dịch vụ, họ cũng bàn về đầu tư. Theo chuyện được truyền rộng, Joseph Kennedy nói rằng năm 1929, khi người đánh giày bắt đầu khuyên ông mua cổ phiếu, ông biết mình nên bán ra.

Giám đốc chiến lược đầu tư của CFRA — Sam Stovall gần đây cũng gặp tình huống tương tự. Ông kể rằng khi trò chuyện với một chủ quầy báo ở New York, người này nhờ ông in báo cáo nghiên cứu cổ phiếu Intel (INTC.US) và Cisco (CSCO.US) liên quan đến AI.

Không ý thức về rủi ro

Dù nhà đầu tư lưu ý tín hiệu cảnh báo nào đi nữa, khi thị trường bò tót hiện tại bước sang năm thứ năm, việc bàn luận về khả năng thị trường có bong bóng trên phố Wall ngày càng phổ biến.

Theo thống kê từ nghiên cứu ngành, trong mùa báo cáo tài chính quý II, ban lãnh đạo doanh nghiệp và nhà phân tích đã bàn về sự tương đồng giữa thị trường hiện tại với khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và bong bóng công nghệ ở 15 cuộc gọi cho nhà đầu tư khác nhau, các công ty tham gia thảo luận gồm Goldman Sachs Group (GS.US), Analog Devices (ADI.US) và Blackstone Group (BX.US).

Song song đó, lãi suất tăng mạnh lên đến mức đủ làm các “con cưng” của thị trường trước đó gặp khó. Giá cổ phiếu CoreWeave (CRWV.US) từ tháng 1 đến đầu tháng 5 từng gần như tăng gấp đôi, nhưng sau đợt sụt giảm tuần trước, thành tích từ đầu năm tới nay đã chuyển sang giảm, còn lợi suất trái phiếu của công ty lại tiếp tục leo thang.

Brian Reynolds — Giám đốc chiến lược thị trường của Reynolds Strategy LLC cho biết: “Thường thì, yếu tố kết thúc chu kỳ thị trường là vấn đề ở thị trường tín dụng. Khi nhà đầu tư nhận thông báo bổ sung ký quỹ mà không đủ khả năng đáp ứng, đó là lúc rắc rối thực sự bắt đầu.”

Khi con người tin một công nghệ có thể thay đổi thế giới và vì vậy bùng lên sự cuồng loạn cực độ ở chứng khoán, bong bóng sẽ vỡ. O’Rourke cho rằng, nhà đầu tư “sẽ trở nên quá tự tin rồi trả giá quá cao. Đây là ý nghĩa thực sự của tư duy bong bóng. Vấn đề không phải AI không thể thay đổi thế giới”.

Qua các trường hợp như sự nổi lên của Internet, công nghệ liên quan cuối cùng đều thành công lớn và tạo ra chuyển biến sâu sắc. Song song đó, giá cổ phiếu tăng thúc đẩy cung cổ phiếu qua IPO và phát hành thêm. Nhưng khi lợi nhuận doanh nghiệp không đáp ứng kỳ vọng, lãi suất lại tăng, thì đà tăng ở nhóm cổ phiếu tập trung sẽ đảo ngược.

Dù vậy, hiện tại Marks vẫn chưa thấy tín hiệu bong bóng điển hình nhất ở thị trường, đó là việc nhà đầu tư “không ý thức về rủi ro”. Thực tế, dường như ai cũng bàn về việc liệu thị trường có bong bóng hay không. Marks cho biết: “Nếu đủ người cẩn trọng đặt nghi vấn liệu một lĩnh vực nào đó có bong bóng hay không, thì hoàn toàn có lý khi nghĩ rằng, dù có bong bóng ở đó, mức độ của nó cũng sẽ bị hạn chế.”