Làn sóng bán tháo AI làm dấy lên lo ngại "bong bóng" trong giới đầu tư chuyên nghiệp, Mark của Oaktree Capital trấn an: Chưa đến mức "không nhận thức được"

Ứng dụng tài chính thông minh cho biết, khi giao dịch AI thúc đẩy chỉ số Nasdaq 100 liên tục thiết lập mức cao mới, ngày càng nhiều nhà đầu tư chuyên nghiệp như Dalio, Novogratz cảnh báo thị trường đang tiến gần đến bong bóng, và tuần trước Nasdaq giảm 5,5% càng khiến sự lo lắng gia tăng. Tuy nhiên, Howard Marks, đồng chủ tịch của OakTree Capital, cho rằng hiện chưa đáp ứng các điều kiện cốt lõi của bong bóng: tỷ lệ P/E dự tính chưa tăng vọt lên mức cực đoan, việc các nhà đầu tư liên tục thảo luận về bong bóng cho thấy họ không hoàn toàn thờ ơ với rủi ro, các tín hiệu tâm lý thị trường và hành vi liều lĩnh cũng còn lẫn lộn.

Ray Dalio, Michael Novogratz cùng các ông trùm quỹ phòng hộ và nhiều người quan sát thị trường ít tên tuổi hơn ngày càng tin chắc: giao dịch AI đang đẩy thị trường chứng khoán đến bờ vực bong bóng.

Chỉ số Nasdaq 100 đã một lần nữa lập đỉnh mới vào đầu tháng này, và mỗi khi chỉ số đạt mức cao lịch sử, tần suất xuất hiện của từ "bong bóng internet" trong tin tức lại tăng vọt. Những cảm xúc lo lắng này có thể giúp lý giải làn sóng bán tháo tuần trước khi chỉ số này giảm 5,5% trong một tuần.

Tuy nhiên, nếu đây thực sự là một bong bóng, các nhà đầu tư trên Wall Street sẽ thấy ngày càng khó xác định nó.

Xét theo chỉ số P/E đơn giản nhất, khác với thời kỳ bong bóng internet cách đây một phần tư thế kỷ khi P/E tăng lên mức rõ ràng phi thực tế, P/E dự kiến của các chỉ số chuẩn như S&P 500 và Nasdaq 100 trong năm nay thực tế lại có xu hướng giảm, do thị trường kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp sẽ bùng nổ. Thực tế, một tháng trước khi thị trường đạt đỉnh năm 2000, P/E trung bình dự kiến của 5 cổ phiếu công nghệ lớn nhất trong S&P 500 là khoảng 65 lần, còn hiện nay chỉ khoảng 23 lần đối với 5 cổ phiếu công nghệ lớn nhất.

Vậy điều gì khiến nhiều người cảm nhận được nguy cơ của bong bóng như vậy, và nếu dự đoán đúng thì điều kiện gì sẽ khiến bong bóng bị phá vỡ? Các chuyên gia thị trường chỉ ra nhiều dấu hiệu bong bóng—từ mức nợ cao và kỳ vọng lợi nhuận không bền vững, đến mô hình bong bóng dựa trên "cảm giác" lịch sử.

“Nếu phải chọn ra một yếu tố cốt lõi của bong bóng, đó có thể là: bong bóng biến thành một cơn sốt công chúng, một sự cuồng nhiệt, vài người kiếm được rất nhiều tiền, còn bất cứ ai không tham gia đều cảm thấy mình ngu ngốc, hối tiếc vô cùng,” đồng chủ tịch của OakTree Capital Management Howard Marks cho biết.

Marks đã từng dự đoán chính xác đỉnh bong bóng internet, và năm ngoái cũng cảnh báo rằng ông đang "theo dõi bong bóng một cách sát sao". Ông nói rằng, thuật ngữ "bong bóng" rất mơ hồ, nhưng thường yêu cầu thị trường đạt đến mức định lượng vượt qua phán đoán của nhà đầu tư, cùng lúc rủi ro và cảm xúc không gắn với thực tế.

“Bong bóng là sự phồn vinh phi lý trí, là sự liều lĩnh tiến tới,” ông nói trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại. "‘Không hề nhận thức’ cũng là một từ miêu tả đúng."

Khi phân tích các chỉ số bong bóng mà ông ưa thích hiện nay, Marks không cho rằng chúng ta đã bước vào bong bóng. Dù nhà đầu tư thể hiện đặc trưng của hội chứng “sợ bỏ lỡ”—lo lắng bỏ lỡ đà tăng tiếp của cổ phiếu công nghệ—nhưng việc liên tục thảo luận về bong bóng cho thấy họ không hoàn toàn thờ ơ với rủi ro. Về tín hiệu khác—sự liều lĩnh của nhà đầu tư—các tín hiệu cũng lẫn lộn. Ở mức hiện tại, P/E truyền thống không giống như bong bóng, dù nếu tính theo lợi nhuận mười năm qua thì hệ số này rất đáng lo ngại.

Sự liều lĩnh của nhà đầu tư

Về kỹ thuật, các nhà giao dịch đã nhận thấy xu hướng hiện tại có những điểm giống với sự sụp đổ chứng khoán sau các bong bóng trước. Các chỉ số được viện dẫn bao gồm: đà tăng cực đoan trong giai đoạn phát hành cổ phiếu và trái phiếu lập kỷ lục. Các dữ liệu gây lo ngại khác gồm sự chênh lệch lớn giữa cổ phiếu tốt nhất và kém nhất trong cùng nhóm, cũng như sự mở rộng không đủ của thị trường.

Theo Michael O’Rourke, chiến lược gia thị trường trưởng tại JonesTrading Institutional Services, việc P/E của các cổ phiếu công nghệ lớn giảm là hợp lý, vì các công ty này đang phải gánh khoản nợ khổng lồ để xây dựng cơ sở hạ tầng AI. Ông cho rằng khi doanh nghiệp tăng đòn bẩy mạnh mẽ, hệ số định giá sẽ bị nén lại, và xét đến tính chu kỳ của đầu tư, điều này càng đáng lo hơn.

“Chúng ta đã đẩy tài trợ nhà cung cấp lên mức mới” – các hãng sản xuất chip phải hỗ trợ mua sản phẩm của mình, “nếu không thì việc mua bán này sẽ không xảy ra,” O’Rourke cho biết trong cuộc phỏng vấn.

Một chỉ số khác khiến một số nhà đầu tư cảnh giác là tỷ lệ P/E điều chỉnh theo chu kỳ (CAPE), tức giá cổ phiếu trên lợi nhuận đã điều chỉnh lạm phát của mười năm trước. Chỉ số này thường được gọi là “P/E Shiller”, đặt theo tên nhà kinh tế học Robert Shiller của Đại học Yale—người đã xuất bản cuốn sách “Phồn vinh phi lý trí” vào tháng 3/2000 khi thị trường đạt đỉnh.

Nicholas Colas, đồng sáng lập DataTrek Research gọi chỉ số này là "biểu đồ định giá đáng sợ nhất đang được lưu truyền". Hiện hệ số này vào khoảng 41 lần, chỉ thấp hơn kỷ lục 44 lần của năm 1999.

Một lĩnh vực khác gây lo ngại là sự tập trung cực lớn ở đỉnh thị trường chứng khoán. Hiện nay, Nvidia, Apple và Microsoft—ba công ty có giá trị vốn hóa lớn nhất nước Mỹ—chiếm khoảng 21% chỉ số S&P 500, trong khi tháng 10/1999 phải gần 10 cổ phiếu mới đạt tỷ lệ này.

Dẫu vậy, sự vượt trội của Nasdaq 100 so với S&P 500 đến 250 điểm phần trăm trong 10 năm qua gần như không thể coi nhẹ, dù tồn tại tất cả cảnh báo kỹ thuật này.

“Ngay cả khi bạn có đôi chút lo lắng về cổ phiếu công nghệ, bạn cũng không thể bỏ qua nó. Bỏ qua nó gần như là ngu ngốc, vì nó luôn vượt lên,” cựu chuyên gia đầu tư, hiện là tác giả bản tin thời sự Jim Paulsen nhận định.

Tâm lý cuồng nhiệt

Trong danh sách của nhiều quan sát viên bong bóng, một mục quan trọng là tâm lý nhà đầu tư—nhưng năm nay cả ở cấp độ tổ chức lẫn cá nhân, tâm lý hoàn toàn chưa đến mức cuồng nhiệt. Lạm phát cao, sự bất định của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ và chiến tranh Iran khiến các nhà giao dịch phòng thủ vào nhiều thời điểm năm 2026, chỉ số Nasdaq 100 đã có nhiều lần điều chỉnh và một lần giảm hoàn toàn 10%.

Dù vậy, vẫn có tín hiệu nhà đầu tư phấn khích với cơ hội thị trường đến từ cuộc cách mạng AI, ví dụ doanh nghiệp đổi tên để thúc đẩy giá cổ phiếu. Thậm chí ngay cả CEO của một trong những người hưởng lợi lớn nhất từ đợt hưng thịnh này cũng công khai chỉ ra không khí cuồng nhiệt đó. Giám đốc điều hành Broadcom, Chen Fuyang cho rằng cơn sốt AI thu hút các nhà đầu tư "không hề biết mình đang đầu tư vào cái gì", hành vi của họ chẳng khác gì trong sòng bạc.

Ít nhất về mặt truyền miệng, một tín hiệu cảnh báo phổ biến khác là: khi gặp gỡ nhân viên ngành dịch vụ, bỗng cùng trò chuyện về đầu tư. Joseph Kennedy từng có câu nói nổi tiếng: năm 1929, khi anh đánh giày cũng đưa lời khuyên cổ phiếu, ông biết đã đến lúc bán ra.

Sam Stovall, chiến lược gia đầu tư trưởng tại CFRA, cũng gặp tình huống tương tự gần đây. Ông nói, khi trò chuyện với người quản lý quầy báo ở New York, người này yêu cầu ông in báo cáo cổ phiếu các công ty AI như Intel và Cisco Systems.

Hoàn toàn không nhận thức

Bất kể thị trường đang chú ý tín hiệu cảnh báo nào, khi thị trường bò tót bước sang năm thứ năm, các cuộc thảo luận về bong bóng ở Wall Street ngày càng phổ biến. Dữ liệu tổng hợp của thị trường cho thấy, trong mùa báo cáo tài chính quý II, các lãnh đạo doanh nghiệp và phân tích viên đã bàn về phép so sánh với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và bong bóng công nghệ ở 15 buổi điện đàm đầu tư khác nhau, bao gồm Goldman Sachs, Analog Devices và Blackstone Group.

Trong khi đó, lãi suất đã tăng vọt lên mức có thể gây khó khăn cho những "con cưng" thị trường trước đây. Cổ phiếu CoreWeave từ tháng 1 đến đầu tháng 5 gần như tăng gấp đôi, nhưng vụ giảm mạnh tuần trước khiến lợi suất cả năm chuyển sang âm, lợi suất trái phiếu cũng tăng.

“Thông thường là thị trường tín dụng gặp vấn đề rồi mới kết thúc chu kỳ,” Brian Reynolds, chiến lược gia thị trường trưởng của Reynolds Strategy LLC nói. “Khi mọi người gặp yêu cầu ký quỹ bổ sung mà không đáp ứng được trên thị trường tín dụng, lúc đó rắc rối thật sự mới bắt đầu.”

Bong bóng cũng sẽ vỡ khi niềm tin vào “công nghệ có thể thay đổi thế giới” biến thành sự cuồng nhiệt cực độ trên thị trường chứng khoán. Nhà đầu tư “trở nên tự tin quá mức, rồi trả giá quá cao. Đó mới là bản chất của tư duy bong bóng. Vấn đề không phải là AI sẽ không thay đổi thế giới,” O’Rourke của JonesTrading nói.

Trong những trường hợp trước đây—bao gồm sự xuất hiện của internet—công nghệ đã thành công lớn và mang tính chuyển đổi, thị trường chứng khoán tăng mạnh nhờ IPO và phát hành cổ phiếu dẫn đến nguồn cung cổ phiếu tăng vọt. Nhưng khi lợi nhuận không như mong đợi, lãi suất tăng, sự tập trung tăng trưởng bắt đầu đảo ngược.

Tuy nhiên, Marks chưa phát hiện một tín hiệu bong bóng quan trọng trong thị trường hiện tại—nhà đầu tư "hoàn toàn không nhận thức" về rủi ro. Thực tế, có vẻ như ai cũng đang bàn về khả năng xuất hiện bong bóng ở Wall Street.

“Nếu đủ nhiều người nghi ngờ cẩn trọng liệu có bong bóng ở một lĩnh vực nào đó, thì hoàn toàn có lý khi cho rằng: nếu đó thật sự là bong bóng, thì rất có thể nó vẫn còn được kiểm soát," Marks cho biết.