Lạm phát ở Mỹ vượt quá 2% liên tục trong 65 tháng: Người tiêu dùng bắt đầu "chấp nhận" giá cả cao, các quan chức Fed lo ngại tư duy lạm phát trở nên cố định

Báo cáo Kinh tế tài chính 15 tháng 10—— Theo phân tích dữ liệu, người tiêu dùng Mỹ đang trải qua một trong những thời kỳ lạm phát cao kéo dài nhất từng được ghi nhận. Một số người tiêu dùng bắt đầu coi lạm phát cao là điều bình thường mới, điều này có thể làm suy yếu hiệu lực của các công cụ chính sách tiền tệ của Fed. Chủ tịch Fed Cleveland Beth Hammack cho biết, điều đáng lo ngại là người tiêu dùng đã bắt đầu xem lạm phát cao là "trạng thái sống bình thường".

Người tiêu dùng Mỹ đang trải qua một trong những giai đoạn lạm phát cao lâu dài nhất gần một thế kỷ qua, và ngày càng có nhiều người bắt đầu coi giá cả cao là trạng thái mới để đối phó, sự thay đổi này đang gióng lên hồi chuông cảnh báo nội bộ tại Fed.

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) công bố vào thứ Tư tuần này (14 tháng 10) cho thấy CPI tháng 9 tăng 3.7% so với cùng kỳ năm trước, điều này có nghĩa là CPI của Mỹ đã vượt mức mục tiêu lạm phát được công nhận 2% liên tục khoảng 65 tháng, tức hơn năm năm. Sự tăng giá kéo dài đã phủ bóng đen lên nhận định về triển vọng kinh tế của người dân Mỹ, tác động đến kế hoạch ngân sách cho tháng sau, thậm chí ảnh hưởng đến lựa chọn bỏ phiếu cho cuộc bầu cử giữa kỳ. Đồng thời, các nhà hoạch định chính sách của Fed bắt đầu lo lắng liệu kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng đã ăn sâu và khó giảm hiệu quả hay không.

Lạm phát cao kéo dài lập kỷ lục thế kỷ, mức tăng trung bình đạt mức cao lịch sử

Đợt lạm phát dai dẳng lần này đứng thứ hai về thời gian kéo dài trong lịch sử nước Mỹ hiện đại. Phân tích dữ liệu của Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ được CNBC thực hiện cho thấy, kỷ lục liên tiếp vượt 2% của CPI hàng tháng là dài nhất kể từ đầu thế kỷ XXI. Quay lại cuối những năm 1940, lịch sử Mỹ chỉ có hai lần chuỗi lạm phát cao lâu hơn. Từ đầu năm 2021, khi lạm phát vượt 2%, chỉ số CPI trung bình duy trì gần 4.5%, chuỗi mức trung bình cao như vậy chỉ có vào giai đoạn cuối những năm 1980.

Kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng cũng đang nóng lên. Khảo sát kỳ vọng tiêu dùng do Fed New York công bố tuần trước cho thấy, kỳ vọng lạm phát một năm tăng 0.3 điểm phần trăm lên 3.9% trong tháng 9, đạt mức cao nhất hơn ba năm qua. Sự lo ngại về giá cả tăng đã chuyển từ dữ liệu thực tế sang kỳ vọng trong tương lai của người dân.

Kỳ vọng lạm phát có thể thành “lời tiên tri tự thực hiện”, hiệu lực chính sách tiền tệ bị nghi ngờ

Mối lo chính của các quan chức ngân hàng trung ương là doanh nghiệp và người tiêu dùng có thể bắt đầu điều chỉnh hành vi một cách lâu dài để thích ứng với giá cả cao, sự thay đổi này sẽ gây hiệu ứng dây chuyền cho cả nền kinh tế. Doanh nghiệp dự đoán chi phí tăng, sẽ tranh thủ tăng giá cho người tiêu dùng; công nhân kỳ vọng lạm phát kéo dài sẽ đòi hỏi tăng lương mạnh hơn để phòng ngừa trước tác động tăng giá. Tất cả những hành động này đều có thể khiến lạm phát thành lời tiên tri tự thực hiện, làm suy yếu hiệu lực của chính sách tiền tệ Fed.

Chuyên gia kinh tế Gary Richardson, từng là sử gia của Fed, cho biết kỳ vọng lạm phát phải được giữ cố định thì chính sách tiền tệ mới có thể tác động hiệu quả, dự đoán đến nền kinh tế, đây phải là mục tiêu hàng đầu của bất kỳ ngân hàng trung ương nào. Hiện nay, các quan chức Fed đang theo sát phản ứng của người tiêu dùng đối với áp lực lạm phát.

Chủ tịch Fed Minneapolis Neel Kashkari tháng trước tiết lộ tại một sự kiện rằng một lãnh đạo công đoàn từng nói với ông, đối với các thành viên, lạm phát còn tệ hơn suy thoái, cuộc trò chuyện này đã làm ông cân nhắc lại bên trong mục tiêu kép của Fed. Tại buổi họp các chuyên gia kinh tế ở bang Ohio, Chủ tịch Fed Cleveland Beth Hammack nói rằng bà không coi việc kỳ vọng lạm phát dài hạn được giữ cố định là điều dĩ nhiên, khi lạm phát tăng liên tiếp, rủi ro “tư duy lạm phát” chai cứng, tâm lý lạm phát ăn sâu đang dâng lên.

Giá cả cao làm xói mòn đời sống dân cư, niềm tin tiêu dùng xuống mức thấp kỷ lục

Tại khu vực bà Hammack quản lý, Chủ tịch Fed Cleveland cho biết qua các mạng xã hội, bà nhận thấy người dân địa phương đang “phải lựa chọn” thay vì “giảm tiêu dùng”, ví dụ như buộc phải chọn giữa mua thực phẩm và thanh toán các hóa đơn thiết yếu. Trải qua nhiều năm lạm phát cao, người tiêu dùng bất lực với mức tăng giá tích lũy hàng ngày, càng thêm vất vả khi tốc độ tăng giá gần đây vượt mức tăng lương, sức mua thực tế của người dân liên tục giảm sút.

Khảo sát niềm tin tiêu dùng do Đại học Michigan theo sát đã rơi xuống mức thấp nhất lịch sử vào đầu năm nay. Năm 2026, tỷ lệ người được hỏi coi giá cả cao là lý do chính khiến tình hình tài chính cá nhân xấu đi lần đầu tiên vượt mốc 50%. Giám đốc khảo sát Joanne Hsu của Đại học Michigan cho biết giá cả cao đang thống trị tư duy người tiêu dùng, họ vẫn coi đó là thực tế sống không thể chấp nhận. So với cử tri Đảng Dân chủ, năm nay cảm nhận tiêu dùng của cử tri Đảng Cộng hòa và độc lập giảm mạnh hơn. Câu hỏi chưa có lời giải hiện nay là liệu cử tri bất mãn với chi phí sinh hoạt tăng sẽ chuyển quyền kiểm soát Quốc hội từ Đảng Cộng hòa và tổng thống Trump sang tay lực lượng khác trong cuộc bầu cử giữa kỳ hay không.

Chuyên gia cảnh báo: Giá cả chưa chắc giảm, nhưng tốc độ tăng lương có thể vượt lạm phát

Dù triển vọng ảm đạm, các chuyên gia kinh tế vẫn cảnh báo, người Mỹ bình thường không nên kỳ vọng giá cả sẽ giảm từ mức hiện tại. Giảm phát, nghĩa là mức tăng giá hàng năm dưới 0%, có thể lại kéo kinh tế Mỹ vào vòng xoáy đi xuống. Hy vọng thực tế hơn của người dân là tốc độ tăng lạm phát 12 tháng giảm xuống dưới tốc độ tăng lương. Nếu điều này duy trì đủ lâu, mức lương và sức mua cao hơn sẽ giúp người tiêu dùng có khả năng chịu đựng giá cả hiện tại tốt hơn.

Nhà phân tích kiêm nghị viên địa phương tại Long Island, New York, Olena Nicks, cũng là một người tiêu dùng siết chặt chi tiêu trước giá cả cao. Nicks cho biết vài năm gần đây bà cảm nhận rõ ràng giá hàng tươi sống tại siêu thị và vé máy bay nghỉ dưỡng tăng mạnh. Người tiêu dùng 34 tuổi này nói rằng bà đã giảm tần suất tới nhà hàng, tiệm ăn nhanh, và các cuộc gặp bạn bè cũng bỏ đi hoạt động bowling giải trí, chuyển sang tụ họp tại nhà để tiết kiệm hơn. Bà nói: “Dùng từ tuyệt vọng vẫn chưa đủ chính xác, cảm giác như bị mắc kẹt vậy.”

Kết luận

Nói chung, Mỹ đang chìm trong chu kỳ lạm phát cao kéo dài nhất gần một thế kỷ qua, CPI vượt mức mục tiêu 2% liên tục 65 tháng. Giá cả cao không chỉ ăn mòn sức mua của người dân, mà còn âm thầm thay đổi thói quen chi tiêu và kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng, trong khi kỳ vọng lạm phát cố định lại là thách thức khó nhất cho ngân hàng trung ương. Các quan chức Fed đã khẳng định cảnh giác, tăng lãi suất vẫn là công cụ chính kiềm chế lạm phát. Ngắn hạn, chi phí vay cao hơn sẽ tiếp tục tăng gánh nặng cho người tiêu dùng, nhưng về lâu dài, kiềm chế lạm phát sẽ có lợi cho dân. Bầu cử giữa kỳ đang đến gần, sự bất mãn của dân về giá cả cao đang trở thành biến số quan trọng tác động đến cục diện chính trị. Việc người tiêu dùng có chờ được tốc độ tăng lương vượt giá cả sẽ là then chốt kiểm chứng hiệu quả chính sách kinh tế hiện tại.