“Cơ quan truyền thông của Cục Dự trữ Liên bang”: Lịch sử lặp lại, khi đối mặt với chiến tranh, Bất ổn thử thách “ranh giới giữa Cục Dự trữ Liên bang và Bộ Tài chính”

Vào ngày 27 tháng 8, Báo Wall Street Journal đã đăng tải một bài phóng sự chuyên sâu do nhà báo kỳ cựu Nick Timiraos – người được mệnh danh là “người phát ngôn của Fed” – chấp bút.

Thời điểm phát hành bài báo này khá tinh tế – ngay trước thềm hội thảo chính sách kinh tế thường niên của Fed tại thành phố Kansas (hội nghị ngân hàng trung ương Jackson Hole), khi Chủ tịch Fed Kevin Walsh sắp phát biểu, còn một loạt động thái của Bộ trưởng Tài chính Besent lại trở thành chủ đề bàn luận sôi nổi ngoài hội nghị của các quan chức ngân hàng trung ương.

Bài viết đặt câu hỏi: Besent rốt cuộc đã đi xa tới đâu? Các thao tác trên thị trường trái phiếu, sự quan tâm đến nhân sự của Fed cũng như những phát biểu công khai về chính sách tiền tệ của ông, liệu có vượt qua ranh giới lịch sử mà Bộ Tài chính và Fed đã thiết lập?

Ranh giới này vốn không tự nhiên mà có. Nó ra đời vào năm 1951, xuất phát từ một cuộc chiến tranh, và ngày nay, hồi âm từ lịch sử lại một lần nữa vang lên.

Một thông báo làm xáo động thị trường

Tuần trước, Besent tuyên bố Bộ Tài chính sẽ ít nhất gấp đôi quy mô mua lại trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài.

Thời điểm công bố này đặc biệt gây chú ý – chỉ mới hai tuần kể từ cuộc họp định kỳ hàng quý gần nhất của Bộ Tài chính, trong khi những điều chỉnh chính sách kiểu này thường được công bố vào các cuộc họp quý. Suốt thời gian qua, Bộ Tài chính luôn cam kết với các nhà đầu tư rằng việc quản lý nợ sẽ “định kỳ và có thể dự đoán được”, chứ không phải hành động kiểu cơ hội.

Besent đưa ra lý do: lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài hiện tại đã chạm mức cao nhất trong 19 năm, “không phản ánh yếu tố cơ bản”. Mục tiêu của ông là thông qua mở rộng mua lại để kéo giảm lợi suất đầu cuối, hạ thấp chi phí vay vốn của chính phủ.

Nick Timiraos cho rằng, vấn đề là, việc này lại xảy ra đúng lúc Fed có thể muốn siết chặt điều kiện tài chính. Nếu Bộ Tài chính thành công khi làm hạ lợi suất dài hạn thì chẳng khác nào “nới van” chính sách tiền tệ trước khi Fed chính thức ra tay.

Nhà đầu tư nổi tiếng, cũng là người từng dẫn dắt Besent – Stanley Druckenmiller – tuần này đã viết bài, trực tiếp chỉ trích kế hoạch mua lại này là “kiểm soát giá cả”, thậm chí cho đó là “một sai lầm”.

“Đánh nhiều mặt trận” của Besent

Việc mua lại trái phiếu trên thị trường chỉ là một phần trong số các động thái gần đây của Besent.

Nick Timiraos cho biết, đầu tháng này, ông đã gây sức ép với Fed nhằm cung cấp thêm thanh khoản USD cho các ngân hàng trung ương nước ngoài, nhằm hỗ trợ Nhật can thiệp thị trường ngoại hối cũng như giữ đồng yên mà không phải bán tháo trái phiếu Mỹ – bởi nếu Nhật Bản bán quy mô lớn nợ công Mỹ sẽ khiến lợi suất tăng vọt.

Đồng thời, Besent còn đặc biệt quan tâm đến vị trí Chủ tịch Fed chi nhánh Atlanta. Ghế này đã để trống từ tháng 3 năm nay.

Trước đó, chính quyền Trump còn từng chỉ đạo hai tổ chức nhà nước Fannie Mae và Freddie Mac tăng mua chứng khoán thế chấp, nhằm kéo giảm lãi suất vay mua nhà.

Hàng loạt thao tác này cộng lại khiến dư luận đặt câu hỏi: Bộ Tài chính có đang hệ thống hóa các đòn bẩy nhằm vượt mặt Fed để tác động trực tiếp lên lãi suất thị trường?

“Rắc rối thực sự đối với Walsh”

Nick Timiraos trích dẫn lời cựu cố vấn cho ba đời Chủ tịch Fed gần nhất, Jon Faust:

Hành động và phát ngôn của Besent thực sự gây phiền phức cho Walsh. Khi lạm phát cao, nguy cơ chính sách tiền tệ chịu ảnh hưởng từ nhu cầu tài trợ của chính phủ vốn đã hiện hữu. Nay ông ấy lại chọn hành động vào đúng dịp trước Jackson Hole, với tôi đó là thiếu nhạy cảm, thậm chí sỉ nhục không khác một cái tát vào mặt.

Vị cố vấn cũng lưu ý, bản thân Ủy ban thị trường mở (FOMC) của Fed vốn đã có những tranh cãi rõ rệt – tháng trước, ba thành viên từng bỏ phiếu ủng hộ tăng lãi suất. Nếu các biện pháp của Besent giúp kéo lợi suất dài hạn và chi phí vay giảm xuống, “không nghi ngờ gì phần lớn thành viên FOMC sẽ ngả về phe muốn thắt chặt hơn nữa”.

Về phần mình, Bộ Tài chính phản bác ý kiến này. Người phát ngôn Bộ nhấn mạnh: “Trước khủng hoảng tài chính toàn cầu, các quyết định quản lý nợ được bộ toàn quyền thực hiện. Dưới thời Bộ trưởng Besent, Bộ Tài chính đang lấy lại quyền này như một phần sứ mệnh tài trợ cho người nộp thuế Hoa Kỳ với chi phí dài hạn thấp nhất.”

Bản thân Besent cũng khẳng định, mua lại nợ “sẽ không tác động đến chính sách tiền tệ”, Bộ Tài chính và Fed “nếu có thay đổi về bảng cân đối sẽ phối hợp chặt chẽ”.

Ngã rẽ khó khăn của Walsh

Tranh cãi này đặc biệt éo le với Chủ tịch Fed Walsh.

Nick Timiraos cho hay, kể từ khi nhậm chức, Walsh luôn nhấn mạnh Fed nên “tiết chế phát biểu” về định hướng chính sách tương lai, để thị trường tự phản ánh “tín hiệu thực sự, không bị lọc nhiễu”. Tháng trước, ông còn lấy đà tăng lợi suất trái phiếu làm dẫn chứng rằng thị trường trái phiếu tự siết chặt điều kiện tài chính.

Song giờ đây, biến động lợi suất đó rất có thể đã bị tác động bởi các động thái can thiệp từ Bộ Tài chính, không còn phản ánh thuần túy quan điểm của nhà đầu tư về triển vọng nền kinh tế. Điều này làm chiếc “nhiệt kế” mà Walsh dùng để khảo sát trạng thái thị trường trở nên kém chuẩn xác.

GS. Viện Công nghệ Massachusetts, cựu quan chức Ngân hàng Trung ương Châu Âu Athanasios Orphanides lại có góc nhìn ôn hòa hơn. Ông cho rằng Bộ Tài chính có quyền quản lý nợ theo cách mình thấy phù hợp, Fed không có nhiệm vụ chất vấn, nhưng cần tính tác động kinh tế của các chính sách đó khi xem xét điều chỉnh lãi suất.

Chủ tịch Fed chi nhánh Minneapolis Neel Kashkari tuần này trả lời truyền hình rằng ông không thấy làn sóng bán tháo trái phiếu gần đây khiến công việc của Fed thêm phần khó khăn, thị trường trái phiếu “vẫn hoạt động bình thường”.

Hồi âm lịch sử: Từ 1951 đến hôm nay

Ranh giới giữa Bộ Tài chính và Fed không phải lúc nào cũng rõ ràng.

Theo Nick Timiraos, thời Thế chiến II, Fed từng đồng ý giữ lợi suất trái phiếu Mỹ ở mức thấp nhằm giúp chính phủ huy động vốn cho chiến tranh. Thỏa thuận ấy kéo dài đến năm 1951 mới chấm dứt bằng một văn kiện – khi hai bên tranh cãi kịch liệt về việc tài trợ cho Chiến tranh Triều Tiên. Văn kiện đó ngày nay được xem là cột mốc khởi đầu cho sự độc lập của Fed.

Chiến tranh cũng từng tạo ra một tình tiết lịch sử nổi tiếng khác: Năm 1965, Tổng thống Lyndon Johnson đã triệu Chủ tịch Fed thời đó William McChesney Martin tới trang trại ở bang Texas để khiển trách thẳng thừng về quyết định tăng lãi suất giữa chiến tranh Việt Nam.

Năm ngoái, Walsh từng đề cập việc viết một “bản cập nhật của thỏa thuận 1951”. Còn hiện tại, ông đang đối mặt với vòng xoáy lạm phát tiếp theo bùng phát do một cuộc chiến mới, khi Besent lại chủ trì chính sách ngoại giao kinh tế nhằm chấm dứt xung đột đó.