Rủi ro “vòng xoáy tử vong nợ” gia tăng! Nợ liên bang của chính phủ Hoa Kỳ lần đầu tiên vượt mốc 40 nghìn tỷ USD trong lịch sử, tăng hơn gấp đôi trong mười năm

Quy mô nợ liên bang Hoa Kỳ lại lập kỷ lục mới, trong bối cảnh thâm hụt ngân sách tiếp tục mở rộng còn Quốc hội vẫn chưa có biện pháp thực chất nào, gánh nặng lãi vay đang tăng tốc tích lũy, khiến thị trường cảnh giác với nguy cơ "vòng xoáy tử thần".

Theo số liệu do Bộ Tài chính Hoa Kỳ công bố vào thứ Tư, tính đến khi đóng cửa vào thứ Ba, dư nợ công của Hoa Kỳ đã tăng lên 40,05 nghìn tỷ USD, lần đầu tiên vượt ngưỡng 40 nghìn tỷ. Cột mốc này chỉ diễn ra chưa đầy năm năm sau khi nợ đạt 30 nghìn tỷ vào tháng 1 năm 2022, quy mô vay liên bang trong giai đoạn này đã tăng vọt hơn một phần ba.

Chỉ vài giờ trước khi thông tin này được công bố, Bộ trưởng Tài chính Bessent vừa tuyên bố mở rộng kế hoạch mua lại trái phiếu kho bạc dài hạn, nhằm hạ thấp lợi suất dài hạn vốn ở mức cao nhiều năm – đây chính là một trong những yếu tố then chốt đẩy chi phí nợ tăng lên. Ngay sau khi tin tức được đăng tải, lợi suất trái phiếu Mỹ đã giảm xuống.

Các nhà kinh tế học, Văn phòng Ngân sách Quốc hội và các tổ chức Phố Wall đều dự báo rộng rãi rằng, tỷ lệ thâm hụt trên GDP trong những năm tới gần như không được cải thiện, quỹ đạo mở rộng của nợ khó đảo ngược trong ngắn hạn.

Theo ông Matthew Luzzetti, Kinh tế trưởng Mỹ của Deutsche Bank, ngưỡng 40 nghìn tỷ USD chắc chắn sẽ thu hút sự chú ý trong ngắn hạn, song "nó không phải là ngưỡng ma thuật về động thái nợ, các dự báo liên quan đã lường trước được kết quả này". Ông nhấn mạnh, điều đáng lo ngại hơn là lợi suất trái phiếu Mỹ tiếp tục leo thang – điều này liên tục đẩy chi phí trả lãi cho quy mô nợ kỷ lục lên cao.

Vào thứ Năm tuần trước, chi phí huy động của đợt đấu giá trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm mới nhất đã lập kỷ lục cao nhất trong một phần tư thế kỷ; ngày hôm trước, lợi suất đấu giá trái phiếu kỳ hạn 10 năm cũng đạt mức cao nhất kể từ năm 2007.

Nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn, điều này lại đẩy nhu cầu vay mượn của Bộ Tài chính lên, làm tăng tổng số nợ và có thể khiến nhà đầu tư tiếp tục đòi hỏi lãi suất cao hơn – vòng lặp này được gọi là "vòng xoáy tử thần".

Từ đầu năm tài khóa tới nay, dù còn hai tháng mới kết thúc năm, chính phủ liên bang đã chi trả lãi vay lên tới 1,17 nghìn tỷ USD, tăng 15% so với cùng kỳ năm trước. Chi phí lãi vay hiện đã trở thành hạng mục chi lớn thứ ba trong ngân sách liên bang, chỉ xếp sau bảo hiểm y tế và an sinh xã hội.

Việc nợ công Hoa Kỳ tăng tốc không xảy ra trong ngày một ngày hai. Hai cột mốc tăng tốc chính là giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu và đại dịch COVID-19 – khi thu ngân sách lao dốc và chi tiêu cứu trợ chính phủ tăng vọt.

Theo dữ liệu phân tích do nhóm kinh tế học Deutsche Bank tổng hợp:

• Chính sách giảm thuế của chính quyền Bush đầu thế kỷ này ước tính đã làm hụt ngân sách tổng cộng 3,3 nghìn tỷ USD trước giữa những năm 2010;
• Dự luật giảm thuế năm 2017 của Trump làm hụt ngân sách ít nhất 1,5 nghìn tỷ USD trong mười năm đầu;
• Chi phí cho hai cuộc chiến tranh Iraq và Afghanistan lên tới hơn 1,6 nghìn tỷ USD đến giữa thập niên 2010;
• Đạo luật Bảo hiểm Y tế Giá phải chăng thời Obama có tác động gây tranh cãi, một số ước tính cho rằng tăng nợ khoảng 500 tỷ USD trong mười năm đầu;
• Kế hoạch Cứu trợ nước Mỹ năm 2021 của chính quyền Biden được ước tính làm tăng thâm hụt 1,8-1,9 nghìn tỷ USD trong mười năm (không tính chi phí lãi vay).

Khi nhậm chức vào năm 2025, Bessent từng cam kết sẽ nỗ lực đưa thâm hụt ngân sách xuống mức khoảng 3% GDP trước khi kết thúc nhiệm kỳ hai của Trump vào tháng 1 năm 2029. Tuy nhiên, đến tháng 7 năm nay, tỷ lệ thâm hụt vẫn lên tới 6% GDP, và cách thức đạt được mục tiêu này hiện chưa rõ ràng.

Đồng thời, nhằm tập hợp sự ủng hộ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 năm nay, Trump đang chuẩn bị đề xuất một vòng giảm thuế mới, đồng thời dự kiến tăng chi tiêu quốc phòng.

Hiệu quả tiết kiệm thực tế của cơ quan "Bộ Hiệu quả Chính phủ" (DOGE) do Musk dẫn dắt trong năm 2025 cũng đã bị các cơ quan kiểm toán phát hiện là bị phóng đại, quy mô tiết kiệm thực tế thấp hơn nhiều so với dự báo của chính DOGE.

Trần nợ công của Hoa Kỳ là 41,1 nghìn tỷ USD, với xu hướng hiện tại, chính phủ đang tiến sát tới ngưỡng này. Fitch Ratings ước tính trần nợ sẽ bị chạm tới vào giữa năm 2027, khi đó, nhiều khả năng hai đảng lại đối đầu và có nguy cơ chính trị quanh vấn đề vỡ nợ.

Ngày 13/8, Fitch giữ nguyên xếp hạng tín nhiệm AA+ của Hoa Kỳ, nhưng cũng tăng cường cảnh báo về hiện trạng vay mượn, chỉ ra rằng "chính phủ chưa thực hiện hành động có ý nghĩa nào để xử lý thâm hụt ngân sách cao", đồng thời cảnh báo khi mức nợ tăng, Hoa Kỳ sẽ càng dễ bị tổn thương trước những cú sốc kinh tế trong tương lai.

Ông Douglas Holtz-Eakin, cựu Giám đốc Văn phòng Ngân sách Quốc hội Hoa Kỳ, Chủ tịch American Action Forum, đã nhận định nghiêm khắc trong một báo cáo hôm thứ Hai: "Ngân sách liên bang là kẻ thù từ bên trong, là mối đe dọa lớn nhất đối với nền tảng tiến bộ kinh tế, vị thế kinh tế quốc tế và an ninh quốc gia của Hoa Kỳ. Lý do duy nhất để lạc quan chỉ là hành động kiểm soát thu chi thực chất – mà hiện không hề tồn tại."

Michael Peterson, Chủ tịch Quỹ Peter G. Peterson kêu gọi: "Hy vọng con số lớn này sẽ cảnh tỉnh toàn bộ Washington. Nếu không kiểm soát được nợ, điều này sẽ làm suy giảm sức chịu đựng tài chính thường ngày của người dân trên toàn quốc, và đẩy cao khoản vay mua nhà, mua xe, cũng như hóa đơn thẻ tín dụng của tất cả mọi người."