Sự can thiệp phối hợp có thể đảo ngược xu hướng sụt giá của đồng yên không?

Kể từ sau khi Mỹ-Nhật tiến hành can thiệp chung để mua vào JPY vào thứ Năm tuần trước, chỉ số USD bắt đầu suy yếu liên tục, giảm xuống dưới mốc 100. Liệu xu hướng mất giá của JPY có thể đảo ngược không?

Bài viết này điểm lại bốn lần can thiệp chung trong lịch sử, cho thấy việc chỉ dựa vào can thiệp chung là khó duy trì được sự tăng giá dài hạn của JPY, mà cần có các yếu tố vĩ mô cơ bản hỗ trợ, bao gồm: số liệu kinh tế Mỹ yếu đi làm giảm kỳ vọng Fed tăng lãi suất, tình hình Trung Đông lắng dịu kéo giá dầu giảm, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất, cũng như tình hình tài chính công của Nhật được cải thiện.

I. Nhìn lại bốn lần can thiệp chung Mỹ-Nhật trong lịch sử

1. Tháng 9/1985 mua vào JPY, can thiệp chặn chuỗi mất giá của JPY (Hiệp định Plaza)

Chính sách lãi suất cao của Fed trong thập niên 1980 khiến USD siêu mạnh liên tục, đồng thời Mỹ chịu thâm hụt thương mại lớn với Nhật. Tháng 9/1985,Mỹ, Nhật, Đức, Anh, Phápchính thức ký Hiệp định Plaza, ra tuyên bố chung của các quan chức,cho rằng USD đang bị định giá quá cao, các nước cùng phối hợp bán USD, mua vào các đồng tiền của các nước thặng dư như JPY trên thị trường ngoại hối nhằm thúc đẩy USD giảm giá một cách có trật tự.

Sau khi can thiệp thực hiện, tỷ giá USDJPY từ mức 240 trước thỏa thuận giảm mạnh, đến giữa năm 1987 tổng mức giảm vượt 40%.

2. Tháng 7-8/1995 nhiều lần bán JPY, can thiệp ngăn chặn JPY tăng giá quá mạnh

Sau Hiệp định Plaza, JPY tăng giá kéo dài kèm theo việc Mỹ giảm lãi suất đầu thập niên 1990, dòng tiền Nhật mua tài sản nước ngoài rút về tránh rủi ro, khiến JPY tăng mạnh một chiều, USD/JPY giảm xuống thấp kỷ lục thời hậu chiến, có lúc xuống dưới 80, làm ngành xuất khẩu Nhật thiệt hại nặng.

Tháng 5/1995, Mỹ và Nhật đạt đồng thuận hợp tác tỷ giá,hai bên xác định đồng JPY tăng quá mức gây hại cho thương mại và kinh tế thực, sẽ phối hợp bán JPY, mua USD trên thị trường ngoại hối. Từ tháng 7/1995,Ngân hàng Trung ương Mỹ-Nhật phối hợp nhiều lần bán JPY, mua USD trên toàn cầu.

Thêm vào đó, đàm phán thương mại ô tô Mỹ-Nhật đạt thỏa thuận, Ngân hàng Trung ương Nhật hạ lãi suất, chênh lệch lãi suất Mỹ-Nhật nới rộng, chỉ số USD mạnh lên... hợp lực đẩy JPY đảo chiều mất giá, tỷ giá USDJPY tăng từ vùng 80 lên trên 105.

3. Tháng 6/1998 mua JPY, can thiệp ngăn chặn JPY mất giá

Khủng hoảng tài chính châu Á bùng nổ, tiền tệ Đông Nam Á sụp đổ; cùng lúc đó hệ thống ngân hàng trong nước Nhật lộ ra nợ xấu, kinh tế suy thoái nặng, đẩy JPY rớt giá nhanh, USD/JPY tăng mạnh vượt 145, thị trường lo JPY mất giá không kiểm soát sẽ kích hoạt vòng khủng hoảng tiền tệ châu Á thứ 2.

Ngày 17/6/1998,Mỹ đồng ý phối hợp can thiệp để ổn định địa chính trị và tài chính châu Á, mua JPY cứu thị trường. USDJPY từ 146 giảm 9% trong 2 ngày, nhưng sau đó JPY tiếp tục yếu đi trong 2 tháng liên tục.

Đến tháng 8/1998 khi khủng hoảng nợ Nga, quỹ Long-Term Capital Management (LTCM) sụp đổ, làn sóng phòng ngừa rủi ro toàn cầu bùng phát, các giao dịch vay JPY để đầu tư (JPY carry trade) bị tất toán hàng loạt, JPY mới đảo ngược xu hướng mất giá.

4. Tháng 3/2011 bán JPY, can thiệp ngăn JPY tăng giá

Động đất lớn ở Nhật 3-11 kèm sự cố hạt nhân Fukushima, thị trường kỳ vọng các tổ chức bảo hiểm, hưu trí Nhật sẽ bán quy mô lớn cổ phiếu, trái phiếu Mỹ, đổi USD sang JPY để chi trả tái thiết sau thảm họa, khiến JPY đột biến tăng giá mạnh, lập mức cao mới trong một thế kỷ, ảnh hưởng nghiêm trọng tới xuất khẩu sau thảm họa nên Nhật phải khẩn cấp đề nghị G7 hợp tác can thiệp.

Ngày 18/3/2011Bộ trưởng tài chính G7 và Thống đốc các ngân hàng trung ương có cuộc họp điện thoại khẩn cấp, tuyên bố theo đề xuất Nhật sẽ phối hợp can thiệp thị trường ngoại hối (bán JPY, mua USD), chỉ vài phút sau khi công bố quyết định, USD/JPY bật tăng mạnh, trong 2 tuần tăng từ đáy 76.2 lên 85.

Tuy nhiên, sau can thiệp, xu hướng mất giá dài hạn của JPY chưa thể hiện rõ ngay, JPY tiếp tục tăng giá trong nửa cuối 2011, cho tới khi kinh tế học Abenomics được triển khai năm 2012, Ngân hàng Trung ương Nhật bắt đầu nới lỏng quy mô lớn thì JPY mới thực sự đảo chiều mất giá mạnh.

5. Tháng 7/2026 mua JPY, can thiệp ngăn JPY mất giá

Năm nay, JPY mất giá liên tục do áp lực tài chính và điều kiện thương mại xấu đi vì giá dầu cao, tỷ giá USDJPY đạt mức cao nhất trong 40 năm.

Mỹ-Nhật tuyên bố hoàn thành can thiệp ngoại hối chung vào ngày 31/7, đồng thờiBộ Tài chính Mỹ chính thức phê duyệt Nhật sử dụngcông cụ mua lại của cơ quan tiền tệ chính phủ nước ngoài (FIMA Repo)để bán USD, hỗ trợ JPY. USDJPY từ mức vượt 163 giảm xuống thấp nhất 155.23.Thị trường ước tính,quy mô can thiệp từ 30/7-3/8 có thể gần 100 tỷ USD.

II. Tóm tắt

1. Nhìn lại bốn lần can thiệp chung trong lịch sử:

1) Hiệp định Plaza năm 1985 và lần can thiệp năm 1995 đã hoàn toàn đảo ngược xu hướng JPY, bản chất đảo chiều năm 1995 là do chênh lệch lãi suất Mỹ-Nhật nới rộng làm JPY mất động lực tăng giá;

2) Hai lần can thiệp năm 1998 và 2011,tác dụng của can thiệp chung không kéo dài quá 2 tuần, trong trung hạn không thay đổi được xu hướng JPY tăng/giảm giá, chỉ khi các yếu tố cơ bản đảo chiều mới xuất hiện xu hướng thay đổi chu kỳ rõ ràng.

2. Chỉ dựa vào can thiệp chungkhó duy trì được JPY tăng giá lâu dài, bắt buộc phải có các yếu tố vĩ mô hỗ trợ.Bối cảnh hiện tại có thể có hai yếu tố kích hoạt JPY tăng giá trở lại lâu dài:

1) Dữ liệu việc làm phi nông nghiệp tháng 7 được công bố thứ Sáu tuần này, nếu kết quả quá thấp so với kỳ vọng, kỳ vọng Fed tăng lãi suất yếu đi, chênh lệch lãi suất Mỹ-Nhật thu hẹp, USDJPY có thể lặp lại làn sóng giảm giá như tháng 8/2024.

2) Nếu tình hình Trung Đông lắng dịu, giá dầu giảm sẽ giúp điều kiện thương mại Nhật cải thiện.

3) Nếu Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất vào tháng 9 (xác suất hiện tại là 61%), sẽ tích cực với JPY

4) Nếu chính phủ của Kōno Sanae đổi hướng tài chính, áp dụng chính sách tài khóa thận trọng, lợi suất trái phiếu Nhật dài hạn giảm, có lợi cho JPY.