IMF xavotir bilan ogohlantirdi: energiya zarbalari va AQSH obligatsiyalari daromadining oshishi xavfi tashqi ta'sir ko'rsatmoqda, Osiyo o‘sishi kelgusi yili 4.4% gacha sekinlashishi mumkin

Golden Ten Data APP ma’lumotiga ko‘ra, Xalqaro Valyuta Fondi (IMF) payshanba kuni prognoz qildi: Osiyo iqtisodiy o‘sishi kelasi yili sekinlashadi va Eron urushi sabab bo‘lgan energiya zarbalaridan, sun’iy intellekt (AI) bo‘ronidan qaytish ehtimoli hamda global obligatsiya daromadlari oshishining tashqi ta’sirlari xavfi kuchayib borayotganini ogohlantirdi.

Ushbu tashkilotning Osiyo-Tinch okeani mintaqasi kelajagi haqidagi hisobotida yana ta’kidlanadi: AQShning pul-kredit siyosati yo‘nalishidagi noaniqlik Osiyo moliyaviy bozorlarida uzluksiz o‘zgaruvchanlik keltirib chiqarishi mumkin.

IMF Bangkokda bo‘lib o‘tgan yillik yig‘ilish davomida taqdim etilgan hisobotda shunday dedi: "Joriy yilgi energiya zarbalaridan beri, kurs va kapital harakati o‘zgaruvchanligi kuchaydi", bir necha rivojlanayotgan iqtisodiyot mahalliy valyutani qadrsizlanish bosimiga duch keldi.

Hisobotga ko‘ra, mintaqa sarmoyasi kirimi umumiy hisobda hali ham kuchli, lekin shunday bo‘lsa-da, ayrim mablag‘lar ketishi ham kuzatilgan, masalan, Koreya texnologiya aksiyalari bozoridan investitsiyalarning chiqishi.

"Kutilmoqda, joriy yil oxirida AQSh pul-kredit siyosati yanada qat’iylashtiriladi. Asosiy rivojlangan iqtisodiyotlarda pul-kredit siyosatining qat’iylashtirilishi va moliyaviy bosim birikmasi Osiyo-Tinch okeani mintaqasida daromadlar doimiy oshish bosimi ostida qolishiga olib kelishi mumkin."

IMF bildirdi: hozirda prognoz qilinmoqda, Osiyo iqtisodiyoti 2026-yilda 4,8% o‘sadi, 2027-yilda 4,4% o‘sadi — bu aprel oyi prognozidan yuqoriroq, lekin baribir 2025-yilgi 5,0% o‘sishdan sekinroq.

Hisobotda aytilgan: bu o‘sishning ko‘tarilishi asosan AI bo‘ronining Osiyo rivojlangan iqtisodiyotlarida kuchayishiga bog‘liq, ularning o‘sishi 2026-yilga kelib 2,5% dan 3,2% ga tezlashishi kutilmoqda.

Hisobotga ko‘ra, Osiyoning rivojlanayotgan iqtisodiyoti hanuz mintaqaning asosiy o‘sish dvigateli, lekin energiya narxlari oshishi sababli 2026-yil uchun o‘sish prognozi o‘tgan yilgi 5,6% dan 5,1% ga sekinlashadi.

IMF bildirdi: “Kelajakdagi xavf-hatarlar baribir pasayish tomoniga yo‘naltirilgan”, Yaqin Sharq mojarosi uzoq davom etsa, xomashyo narxlari yuqori darajada saqlanib, neft zapaslari kamayishi mumkin.

AI bozoridagi talab pasayishi global o‘sishni sustlashtirishi mumkin, va Osiyo AI sanoat zanjiridagi yuqori ishtiroki tufayli bu zarbadan ayni mintaqa kuchliroq ta’sirlanishi mumkin.

Hisobotda shunday deyiladi: global daromadlar oshgani sari, AQSh, Britaniya, Yevrozonasi va Yaponiya kabi asosiy davlat obligatsiyalarining bozor bosimi Osiyo obligatsiyalar bozoriga ham o‘tishi mumkin, bu daromadlarni ko‘taradi va allaqachon yuqori bo‘lgan fiskal zaiflikni kuchaytiradi.

IMF bildirdi: “Mintaqadagi aksariyat iqtisodiyotlarning jamoatchilik qarzi va moliyalashtirish ehtiyoji hali ham yuqori darajada, moliyaviy sharoitning to‘satdan qat’iylashishi qarzni qaytarish xarajatlarini ko‘tarishi va jamoatchilik moliyaviy bosimini kuchaytirishi mumkin.”

Narxlarning barqarorligiga e’tibor

IMF yillik yig‘ilishi bu hafta asosan qarz o‘sishi, obligatsiya daromadlarining oshishi va AI bo‘roni xavflari haqida xavotirlarni muhokama qildi. Ushbu xavotirlar energiya zarbalari bilan birikib, qaror qabul qiluvchilar uchun katta bosh og‘riqqa aylandi. Yaqin Sharqdagi mojaroga bog‘liq energiya zarbasi inflyatsiyani hamma yo‘nalishda oshirib yubordi.

Yaponiya Nikkei indeksi payshanba kuni deyarli 5% ga qulab tushdi, texnologiya aksiyalari AI sohasining rentabelligi borasidagi bozor xavotiri tufayli katta yo‘qotdi, shu bilan birga AQShning yuqori inflyatsiya ma’lumotlari yanada yuqori foiz stavkalari xavotirini keltirib chiqarmoqda.

IMF Osiyo-Tinch okeani bo‘limi direktori Krishnan Sriniwason matbuot anjumanida aytdi: Osiyoda uzoq muddatli inflyatsiya kutishlari asosan barqaror, shunga qaramasdan, markaziy banklar narxlarning barqarorligiga e’tibor qaratishda davom etishlari lozim.

U dedi: "Kutishlar zaif, siyosiy ramka ishonchliligi past yoki inflyatsiya ancha qattiq bo‘lgan sharoitda markaziy banklar o‘z siyosatini aniq va ravshan tushuntirib, zarurat bo‘lsa, siyosatni qat’iylashtirishga tayyor bo‘lishlari kerak. Buning uchun markaziy bank mustaqilligi saqlanishi shart."

Sriniwason bildirdi: Jamoatchilik qarzi haligacha pandemiya oldi darajasidan yuqori, shuning uchun yana davlat xarajatlari uchun imkoniyatlar tobora cheklangan.

U dedi: fiskal siyosat maqsadli va vaqtinchalik bo‘lishi lozim, hamda mintaqa davlatlariga to‘liq hajmli yoqilg‘i subsidiyalari yoki narxlarni boshqarishni amalga oshirishdan saqlanishni tavsiya etdi, chunki bu choralarning qiymati yanada qimmatga tushishi mumkin.