Ghana xem xét lại việc gia hạn hợp đồng khai thác mỏ vàng lớn: Tarkwa dự kiến phát triển lại trong 20 năm tới, giá trị tài sản 5,3 tỷ USD đối mặt với biến động chính sách

Ghana đang đánh giá phương án giữ lại các mỏ vàng lớn thuộc sở hữu trong nước, đồng thời cũng xem xét năng lực tài chính và đầu tư dài hạn của các nhà vận hành. Theo báo cáo của Bloomberg tuần này, kết quả gia hạn mỏ Tarkwa thuộc Gold Fields (GFI.N) vẫn chưa được xác định. Đây là nguồn vàng lớn thứ hai của công ty.

Bản thông báo do công ty nộp vào tháng 6 xác nhận, công ty con tại Ghana mà Gold Fields sở hữu 90% đã nộp đơn xin gia hạn trước đối với năm hợp đồng cho thuê khai thác mỏ Tarkwa, hạn thuê sẽ hết vào tháng 4 năm 2027. Khi đó, công ty cho biết kết quả, thời gian và điều khoản gia hạn vẫn đang được đàm phán với chính phủ.

Điều kiện của Tarkwa khác với các mỏ đã chuyển giao

Bộ trưởng Đất đai và Tài nguyên thiên nhiên của Ghana, ông Emmanuel Armah-Kofi Buah, trả lời phỏng vấn Bloomberg cho biết, chính phủ thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước tham gia khai thác mỏ quy mô lớn, đồng thời chú trọng đến năng lực huy động vốn và chịu rủi ro đầu tư của doanh nghiệp; nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn chưa có đủ năng lực tương đương.

Kể từ khi chính phủ mới lên nắm quyền từ đầu năm 2025, Ghana đã dần thay đổi cách thức gia hạn quyền khai thác mỏ cho nhà đầu tư quốc tế, chuyển sang đánh giá từng trường hợp. Khoảng sáu tháng trước, Gold Fields bị yêu cầu chuyển giao mỏ Damang đã đi vào giai đoạn chín muồi cho nhà nước, sau đó chính phủ tổ chức đấu thầu chỉ dành cho doanh nghiệp Ghana.

Trước khi chuyển giao, Damang chủ yếu xử lý quặng tồn kho, không còn khai thác tại chỗ. Trường hợp của Tarkwa lại khác, Gold Fields đã đệ trình cho chính phủ một kế hoạch phát triển 20 năm. Khi nói về việc gia hạn, ông Buah cho biết, Một số mỏ vàng lớn còn thời gian khai thác nhiều năm có thể phù hợp hơn để doanh nghiệp quốc tế quản lý.

Ông Buah cũng cho biết, chính phủ không có chính sách giao những mỏ do doanh nghiệp nước ngoài xây dựng trong nhiều năm trực tiếp cho doanh nghiệp trong nước. Phát biểu này giữ lại khả năng có nhiều phương án vận hành khác nhau, nhưng cuộc phỏng vấn này không công bố quyết định gia hạn của Tarkwa cũng chưa xác định tỷ lệ sở hữu mới.

Lợi ích từ giá vàng tăng truyền đến cổ đông qua chi phí và chính sách phân phối

Tarkwa đóng góp không nhỏ vào dòng tiền của công ty. Báo cáo nghiên cứu của Goldman Sachs vào thứ Năm tuần trước ước tính, mỏ này chiếm khoảng 15% đến 20% sản lượng của tập đoàn. Trong mô hình chuẩn với giả định quyền lợi mới, 90% cổ phần của Gold Fields ở Tarkwa có giá trị 5,3 tỷ USD, chiếm khoảng 15% giá trị hiện tại ròng ở cấp tập đoàn do Goldman Sachs ước tính.

Quyền lợi sẽ thay đổi mức lợi nhuận thu được khi giá vàng cao. Theo giả định về giá vàng và thuế phí của Goldman Sachs, điều chỉnh chế độ quyền lợi sẽ khiến giá trị hiện tại ròng của Tarkwa giảm khoảng 1,3 tỷ USD. Mô hình của tập đoàn giả định các phương án được áp dụng cho phần mỏ này từ quý II năm 2027; đây chỉ là tính toán định giá, không phải điều khoản gia hạn đã được xác định.

Giá trị của mỏ cũng chịu ảnh hưởng từ đầu tư tiếp theo. Theo Goldman Sachs, Tarkwa vẫn là tài sản dài hạn, liên tục đầu tư nhằm phục hồi và duy trì sản lượng hàng năm khoảng 500.000 ounce. Trạng thái vận hành xử lý quặng tồn kho của Damang khác với kế hoạch tiếp tục khai thác và đầu tư vốn ở Tarkwa, đặt ra yêu cầu khác biệt cho nhà đầu tư.

Xét về chia cổ tức của tập đoàn, báo cáo của Goldman Sachs liệt kê chính sách phân phối cơ bản là 35% dòng tiền tự do trước chi phí đầu tư tăng trưởng tự quyết định, đồng thời thiết lập mức tối thiểu là 0,50 USD/cổ phiếu mỗi năm. Tập đoàn dựa vào đó để tách riêng các yếu tố giá vàng, chi phí, dòng tiền và phân phối cổ tức, cổ tức cơ bản không tăng trực tiếp theo mức tăng giá vàng.

Trong mô hình nhạy cảm năm 2027 của Goldman Sachs, Mỗi khi tăng giá vàng 100 USD/ounce, dòng tiền tăng thêm khoảng 60 USD/ounce; lợi nhuận cổ tức cơ bản và đặc biệt tăng lần lượt khoảng 21 USD và 6 USD. Hai khoản này đều được quy đổi theo ounce sản lượng vàng, không phải số tiền chia theo mỗi cổ phiếu, và cũng không phải thông báo trả cổ tức của công ty.

Thời hạn thuê và sửa đổi Luật khai thác vẫn đang chờ quyết định

Thời hạn vận hành đang cùng với các phương án thuế phí được đưa vào bàn thảo chính sách. Theo Bloomberg ngày thứ Năm, dự thảo sửa đổi Luật khai thác sẽ rút ngắn thời hạn cho thuê, tăng quyền quyết định của chính phủ khi gia hạn, đồng thời hủy bỏ các thỏa thuận riêng có thể cố định điều kiện về thuế và tài chính trong một khoảng thời gian. Các nội dung này vẫn phải được thông qua thành luật.

Bản dự thảo cũng được điều chỉnh. Reuters thứ Sáu tuần trước dẫn lời ba nguồn tin cho biết Ghana dự kiến thay thế dự thảo Luật khai thác đã đệ trình lên Quốc hội bằng phiên bản sửa đổi, nâng thời hạn thuê khai thác dài nhất từ 15 năm trong dự thảo lên 20 năm. Báo cáo cho biết, luật hiện hành cho phép thời hạn tối đa là 30 năm.

Nguồn tin thời điểm đó không cung cấp thời gian nộp lại bản dự thảo đã điều chỉnh. Thời hạn thuê 20 năm chỉ là nội dung đề xuất sửa đổi và không đồng nghĩa với kế hoạch phát triển 20 năm của Gold Fields dành cho Tarkwa; kế hoạch vận hành do công ty đề xuất vẫn chờ được hỗ trợ bởi phương án quyền khai thác mỏ.

Giám đốc điều hành Gold Fields, ông Mike Fraser, trả lời phỏng vấn Bloomberg vào tháng 8 cho biết, công ty sẽ thực hiện các biện pháp cần thiết, bao gồm cả con đường pháp lý, để bảo vệ quyền lợi của cổ đông. Buah trong cuộc phỏng vấn công bố tuần này cho biết, ông dự đoán Quốc hội sẽ thông qua Luật khai thác sửa đổi trước cuối năm nay.