Làm thế nào để tránh AI? Đây là "vấn đề lớn" đối với quỹ hưu trí và quỹ chủ quyền quốc gia

Làn sóng trí tuệ nhân tạo đang làm lung lay logic đầu tư phân tán mà các nhà đầu tư tổ chức từng dựa vào để sinh tồn. Từ cổ phiếu, quỹ đầu tư tư nhân đến trái phiếu doanh nghiệp, hạ tầng, rủi ro AI đã thâm nhập gần như mọi loại tài sản, khiến các quỹ lương hưu và quỹ đầu tư quốc gia quản lý hàng trăm tỷ đô la rơi vào thế khó chưa từng có.

Theo tin từ Bloomberg vào thứ Hai, giám đốc đầu tư hệ thống hưu trí thành phố New York (NYCRS), ông Monte Tarbox gần đây đã từ chối một lời mời góp vốn vào quỹ đầu tư tư nhân, lý do chính là vì sản phẩm này có tỷ trọng AI quá lớn. "Khi đến ngày đó, chúng tôi không muốn bị bỏ rơi và bị hỏi 'Tại sao các bạn lại đồng ý với mọi thứ?'", ông nói. Quyết định đó phản ánh hoàn cảnh chung của hầu hết các nhà đầu tư tổ chức lớn trên Phố Wall hiện nay.

Giám đốc đầu tư của Morgan Stanley Wealth Management, bà Lisa Shalett cảnh báo rằng, AI đang làm trầm trọng thêm thách thức phân tán mà các nhà phân bổ tài sản vốn đã đối mặt—trong bối cảnh lạm phát kéo dài, mô hình cổ phiếu-trái phiếu truyền thống 60/40 liên tục thất bại, và sự thâm nhập sâu của AI khiến tương quan tích cực giữa cổ phiếu và tín dụng càng trở nên xấu đi.

Goldman Sachs ước tính, các công ty liên quan đến cơ sở hạ tầng AI (bao gồm nhà sản xuất chip và các công ty điện toán đám mây quy mô lớn) chiếm khoảng 40% tổng vốn hóa thị trường S&P 500; theo dữ liệu từ Apollo Global Management, phát hành liên quan đến AI năm nay chiếm gần một nửa tổng lượng phát hành trái phiếu đầu tư cấp và chiếm 87% vốn đầu tư mạo hiểm.

Rủi ro AI hiện diện ở khắp nơi, phân tán hóa trở thành ảo ảnh

Ảnh hưởng của AI lên thị trường là đa chiều. Trên thị trường công khai, chỉ ba cổ phiếu nhà sản xuất chip đã chiếm hơn một phần tư trọng số của chỉ số thị trường mới nổi. Trên thị trường tư nhân, quỹ đầu tư tư nhân gần như đã trở thành đồng nghĩa với các startup AI. Trên thị trường trái phiếu, các chủ thể phát hành lớn nhất đều là công ty điện toán đám mây quy mô lớn. Trong lĩnh vực hạ tầng, gần như mọi dự án quan trọng đều hướng tới trung tâm dữ liệu. Thậm chí trái phiếu chính phủ Mỹ cũng có thể được đưa vào câu chuyện đầu tư liên quan AI—nhu cầu điện năng tăng thêm làm tăng kỳ vọng lạm phát, từ đó ảnh hưởng đến xu hướng lợi suất.

Cùng một nhóm công ty hiện diện ở nhiều hạng mục tài sản khác nhau, càng tập trung thêm rủi ro. Lấy ví dụ về Alphabet, cổ phiếu của hãng có vốn hóa đạt 4 nghìn tỷ USD, quy mô nợ chưa thanh toán là 130 tỷ USD và hạ tầng của hãng kết nối hơn 30 trung tâm dữ liệu trên toàn cầu. Đồng thời, nhiều doanh nghiệp lớn còn có sắp xếp "tài trợ luân phiên", sở hữu chéo nhau, khiến mức độ tiếp xúc rủi ro rất đan xen.

Giám đốc nghiên cứu chiến lược hệ thống liên tài sản của JPMorgan, ông Thomas Salopek đã xây dựng bốn mô hình mô phỏng phân bổ tài sản của nhà đầu tư tổ chức, kết quả cho thấy những danh mục này trong những năm gần đây đều có tương quan dương rõ rệt với các yếu tố rủi ro liên quan AI. Trong một cuộc khảo sát của Invesco với 90 quỹ tài sản quốc gia, hơn một nửa số người tham gia đặt vấn đề tập trung thị trường là rủi ro số một khi đầu tư liên quan đến AI.

Định lượng mức độ tiếp xúc AI, mỗi tổ chức một cách riêng

Đối mặt với thách thức này, các nhà đầu tư tổ chức đang tìm các cách ứng phó riêng, nhưng khó khăn đầu tiên là làm sao định nghĩa và đo lường mức độ tiếp xúc AI. Khác với các cách phân loại vốn quen thuộc như loại tài sản, ngành nghề hoặc địa lý, mức độ tiếp xúc AI hiện chưa có chuẩn chung—nó có thể là nhà sản xuất chip thuần AI hoặc chỉ đơn giản là doanh nghiệp bình thường có ứng dụng công nghệ AI.

Hiệp hội hưu trí nhân viên quận Los Angeles (LACERA) đã đặc biệt thảo luận về vấn đề đầu tư AI trên thị trường tư nhân trong cuộc họp hội đồng quản trị vào tháng 5 năm nay. Giám đốc đầu tư Jonathan Grabel sau đó đã chủ trì một cuộc rà soát toàn diện, kết hợp phân tích nội bộ “từ dưới lên” với phương pháp “từ trên xuống” của MSCI, ước tính rằng 8%-19% danh mục quỹ lương hưu này có liên quan tới AI. "Chúng tôi không muốn việc theo đuổi sự hoàn hảo lại cản trở khả năng nhận diện," ông nói.

Công ty bảo hiểm hưu trí mutuelle Elo của Phần Lan quản lý tài sản 36 tỷ euro, các quản lý danh mục của họ cũng dùng AI để theo dõi AI, tận dụng công cụ vận hành bởi AI để theo dõi mức độ nhạy cảm của các danh mục công khai với xu hướng ứng dụng AI. Giám đốc phân bổ tài sản và đầu tư thay thế Kari Vatanen thừa nhận, việc giới hạn tiếp xúc AI nhằm đa dạng hóa cũng có cái giá của nó—nếu câu chuyện AI vẫn sẽ dẫn dắt lợi suất thị trường trong nhiều năm, động thái này có thể gây tổn hại tới kết quả đầu tư. Chỉ số cổ phiếu liên quan AI toàn cầu do Bloomberg Intelligence theo dõi cho thấy, khoảng hai năm vừa qua, chỉ số này có suất sinh lời vượt trội hàng năm đến 11 điểm phần trăm.

Theo phân tích yếu tố của Markov Processes International trên khoảng 50 quỹ lương hưu lớn, mức độ tiếp xúc AI vượt trội trung bình gần như là zero, nhưng một vài quỹ có sai lệch rõ—quỹ hưu trí công lập lớn nhất Mỹ, hệ thống lương hưu nhân viên công vụ bang California (CalPERS), mức tiếp xúc AI vượt trội tăng ổn định mấy năm gần đây, chủ yếu từ việc đầu tư vào các doanh nghiệp phi niêm yết lớn.

“Phương pháp toàn danh mục” thành lời giải mới

Yêu cầu định lượng rủi ro AI đang truyền thêm sức sống cho một khuôn khổ đầu tư gọi là “Phương pháp toàn danh mục” (Total Portfolio Approach—TPA). Khung này phá bỏ rào cản giữa các loại tài sản, đặt mọi khoản đầu tư trên cùng một thước đo để tìm cách phân bổ tối ưu tổng thể, và CalPERS gần đây đã chính thức áp dụng khung này.

Quỹ lương hưu Aware Super của Úc với quy mô 240 tỷ AUD đã hoàn tất thay đổi nền tảng đầu tư nội bộ kéo dài nhiều năm với mật danh "Project Odin" vào tháng 6 năm nay, tích hợp cả dữ liệu, công cụ phân tích của bên thứ ba như BlackRock. Ông Michael Clavin, phụ trách thanh khoản và thị trường cho biết, nền tảng này đặc biệt phù hợp để theo dõi mức độ tiếp xúc AI trên cả quỹ. "Phân tán thật sự không chỉ là phân tán về địa lý hoặc ngành nghề, mà là thực sự hiểu được mối liên hệ giữa tài sản với các chủ đề," ông chia sẻ.

Marsh Investments and Retirement (tên trước đây là Mercer, quản lý khối tài sản 846 tỷ USD) đã mất sáu tháng phát triển một hệ thống theo dõi tiếp xúc theo chủ đề, sử dụng AI proxy để phân tích nguồn doanh thu và lợi nhuận từ các công ty niêm yết và phi niêm yết, đi vào vận hành từ tháng 2 năm nay. Giám đốc đầu tư khu vực Mỹ, ông Andrew McDougall nói: "Cốt lõi của vấn đề là, anh phải biết mình nắm gì đã, rồi mới biết mình sẽ đi đến đâu. Những tổ chức có hệ thống tốt hôm nay, sẽ xác định được ảnh hưởng trước khi thực hiện đầu tư; còn những tổ chức có hệ thống lạc hậu sẽ chỉ phát hiện ra vấn đề khi mọi thứ đã quá muộn."

Đối với ông Tarbox của NYCRS, thách thức là phải bắt kịp nhịp điệu thay đổi vừa nhanh vừa sâu của một công nghệ đầy ảnh hưởng. Ông khẳng định, ngay cả bản đồ danh mục đầu tư tinh vi nhất hôm nay cũng có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời, và khung rủi ro AI phải thường xuyên cập nhật lại. "Chúng tôi không chỉ phải tăng độ phân giải của kính hiển vi mà còn phải tăng tần suất thẩm định," ông chia sẻ. "Gần như mọi quỹ mà chúng tôi cam kết đầu tư đều không tránh khỏi sẽ tăng mức tiếp xúc AI."