AI và thuế quan định hình lại logic định giá: Vì sao "Bác sĩ Đồng" lập đỉnh lịch sử nhưng không còn chỉ báo sức khỏe kinh tế?

Ứng dụng tài chính thông minh cho biết, vào thứ Năm, giá đồng quốc tế một lần nữa lập kỷ lục lịch sử, nhưng đợt tăng lần này không phải là tín hiệu cho thấy nền kinh tế toàn cầu đang mở rộng nhanh chóng—“Tiến sĩ Đồng” trước kia từng được xem là chỉ số đáng tin cậy của sức khỏe kinh tế toàn cầu, nay đã trở nên ngày càng khó để giải thích.

Giá hợp đồng tương lai đồng trên Sở Giao dịch Hàng hóa New York (COMEX) đã vượt qua 6,90 USD/pound trong phiên giao dịch thứ Năm, tiếp nối đợt tăng gần đây. Hợp đồng đồng ba tháng trên Sở Giao dịch Kim loại London (LME) đã chạm mốc 14.369,5 USD/tấn, tăng 1,8% trong ngày, tiến gần hơn nữa đến đỉnh lịch sử 14.527,5 USD/tấn lập vào tháng 1 năm nay. Từ đầu năm đến nay, giá đồng đã tăng khoảng 19% tổng cộng.

Tuy nhiên, khác với các chu kỳ truyền thống khi giá đồng tăng là điềm báo tăng trưởng toàn cầu, thì đợt lập kỷ lục này lại là sự kết hợp phức tạp của nhiều yếu tố như nguồn cung bị hạn chế, đầu tư vào lưới điện bùng nổ, bất ổn về thuế quan Mỹ và nhu cầu điện khí hóa tăng cao.

Bên cung đối mặt với “cơn bão hoàn hảo”

Giá đồng tăng vọt trước tiên bắt nguồn từ việc thắt chặt cơ cấu nguồn cung. Tập đoàn đồng lớn nhất thế giới là Codelco của Chile đã công khai thừa nhận rằng trong suốt bảy năm qua chưa từng đạt được kỳ vọng về sản lượng, trọng tâm hoạt động đã chuyển từ “tối đa hóa sản lượng” sang “ưu tiên lợi nhuận”, kế hoạch sản lượng năm 2026 chỉ từ 1,331 triệu đến 1,357 triệu tấn, thấp hơn mục tiêu cũ hơn 300.000 tấn. Việc triển khai khu vực bắc Andes tại mỏ El Teniente trọng điểm của công ty có thể bị đình trệ tới hai năm. Cùng lúc đó, bão tuyết mùa đông hiếm gặp ở phía bắc Chile đã khiến Codelco, BHP và các công ty khai khoáng lớn phải dừng hoạt động trên diện rộng. Quý II, sản lượng đồng của Chile giảm 7,7% xuống còn 1,27 triệu tấn, thấp nhất cùng kỳ trong vòng 19 năm qua.

Trưởng bộ phận nghiên cứu kim loại của Bank of America, Michael Widmer, chỉ ra rằng lần tăng giá này “không phải do nhu cầu đồng thúc đẩy, mà là do nguồn cung”, với tốc độ tăng trưởng nguồn cung từ các mỏ yếu và gián đoạn nguồn cung liên tiếp tạo ra những nút thắt mới.

Cộng hòa Dân chủ Congo vừa chính thức thông báo cấm xuất khẩu tinh quặng đồng và cobalt. Là quốc gia sản xuất đồng lớn thứ hai thế giới, động thái này của Congo nhằm thúc đẩy chế biến tài nguyên khoáng sản trong nước. Chuyên gia phân tích trưởng của Guosen Futures, Gu Fengdá, cho rằng điều này đánh dấu cuộc chơi các khoáng sản chiến lược toàn cầu đã bước vào giai đoạn “quốc gia tài nguyên chủ động định giá”.

Phí chế biến tinh quặng đồng (TC) đã giảm xuống mức thấp kỷ lục -160,67 USD/tấn, phản ánh rõ ràng sự thiếu hụt nguyên liệu thô ở thượng nguồn đang ở mức cực kỳ nghiêm trọng.

Kỳ vọng thuế quan thúc đẩy “làn sóng tích trữ đồng”

Chính sách thuế quan của Mỹ là một biến số quan trọng khác thúc đẩy giá đồng tăng lên. Tháng 7/2025, Trump ký thông báo áp thuế 50% đối với các sản phẩm bán thành phẩm đồng; tháng 4/2026 tiếp tục điều chỉnh hệ thống thuế mục 232. Thị trường phổ biến kỳ vọng rằng từ năm 2027 Mỹ sẽ áp thuế 15% lên đồng tinh luyện, và mở rộng lên 30% vào năm 2028.

Kỳ vọng này đã kéo theo làn sóng “di cư lớn” đồng tinh luyện về Mỹ. Tháng 7, lượng đồng cập cảng Mỹ vượt 200.000 tấn, thiết lập kỷ lục cao nhất trong hơn mười năm qua. Tồn kho đồng trên COMEX tăng vọt lên 720.000 tấn, tổng số đồng được tích trữ trên khắp nước Mỹ ước tính đã vượt xa mốc 1 triệu tấn. Giám đốc kim loại của StoneX Financial nói thẳng: “Chênh lệch thuế quan đang át hẳn tăng trưởng nhu cầu.” Khoảng cách giá giữa COMEX và LME nới rộng tới khoảng 500 USD/tấn, cửa sổ kinh doanh chênh lệch vẫn mở, dẫn đến nguồn cung tại các thị trường ngoài Mỹ bị siết mạnh—tồn kho đồng trên LME đã giảm xuống dưới 250.000 tấn.

Logic nhu cầu đã thay đổi: AI và lưới điện thay thế chu kỳ truyền thống

Bên cầu cũng cho thấy những thay đổi về cơ cấu. William Osnato – Giám đốc phân tích dữ liệu hàng hóa của Barchart – cho biết, “cốt lõi hỗ trợ cho việc tăng giá đồng là nhu cầu từ trung tâm dữ liệu và lưới điện, nhằm phục vụ sự mở rộng nhanh chóng của ngành công nghiệp AI”; loại nhu cầu này “tập trung hơn và không còn mang ý nghĩa hỗ trợ tăng giá đồng của sự tăng trưởng kinh tế rộng lớn truyền thống”.

Đầu tư lưới điện tại Trung Quốc là một trụ cột quan trọng của cầu. Nửa đầu năm 2026, mức hoàn thành đầu tư lưới điện quốc gia tăng trưởng 13% so với cùng kỳ. Gần đây Trung Quốc đã công bố kế hoạch đầu tư nâng cấp lưới điện trị giá khoảng 574 tỷ USD (tương đương 4 nghìn tỷ nhân dân tệ). Nhu cầu cáp cho trung tâm dữ liệu AI cũng đang bùng nổ. Lưới điện truyền thống vốn là trụ cột tiêu thụ đồng lớn thứ hai, nay cùng AI tạo thành cực tăng trưởng mới về cầu đồng.

Vì sao “Tiến sĩ Đồng” mất tác dụng?

Trước đây, giá đồng được xem như “nhiệt kế” đo tốc độ hoạt động kinh tế toàn cầu—sản xuất mở rộng thúc đẩy cầu đồng, giá tăng báo hiệu kinh tế tốt lên. Nhưng vòng tăng giá hiện tại đã thay đổi căn bản về logic:

Thứ nhất, ràng buộc nguồn cung thay thế mở rộng cầu trở thành yếu tố chủ đạo trong định giá. Các mỏ già hóa, chi tiêu vốn thiếu hụt, thời tiết cực đoan liên tiếp xảy ra, chính sách thắt chặt của các quốc gia tài nguyên đã cùng nhau tạo nên “trần cung ứng”. Theo số liệu của ICSG, năm 2026 thâm hụt đồng toàn cầu có thể mở rộng lên 300.000 tấn. Sự cứng nhắc về nguồn cung này khiến giá đồng phản ứng yếu đi trước các tín hiệu cầu.

Thứ hai, làn sóng vận chuyển tồn kho vì thuế quan đã làm méo mó tín hiệu giá. Hơn 1 triệu tấn đồng tích trữ ở Mỹ không phải do nhu cầu thực của nền kinh tế, mà là do các thương nhân tìm kiếm chênh lệch trước khi thuế được áp dụng. Việc “tạo cầu nhân tạo” đã rút kiệt nguồn cung thực ngoài Mỹ, đẩy giá toàn cầu lên cao, nhưng lại không phản ánh chân thực trạng thái của tăng trưởng kinh tế.

Thứ ba, cơ cấu nhu cầu chuyển từ “độ rộng” sang “độ sâu”. Trước đây, cầu đồng phân bổ rộng khắp các lĩnh vực như xây dựng, giao thông, thiết bị gia dụng, đồng điệu với chu kỳ kinh tế. Hiện tại, phần tăng thêm về cầu tập trung hơn vào nâng cấp lưới điện và trung tâm dữ liệu AI—những khoản đầu tư này chủ yếu bị tác động bởi chính sách và xu hướng ngành, thay vì mức độ khởi sắc của kinh tế ngắn hạn.

Osnato tổng kết: “Đây thực sự là cuộc chơi mới cho ‘Tiến sĩ Đồng’.” Khi mà giá đồng không còn phản ánh chuẩn xác sức nóng của kinh tế toàn cầu, cả nhà đầu tư lẫn những người ra quyết sách đều cần đánh giá lại hiệu quả của chỉ báo truyền thống này—‘Tiến sĩ Đồng’ thực ra chưa ‘mất tác dụng’, chỉ là tín hiệu mà nó phát ra, không còn là biểu đồ thời tiết kinh tế rõ ràng, đơn giản như trước kia nữa.