Biến động của đồng yên Nhật ảnh hưởng đến dòng tiền toàn cầu, phân tích cách đồng yên ảnh hưởng đến vàng

VnExpress ngày 6/8 đưa tin—— Bài viết phân tích sự kiện can thiệp hiếm hoi giữa Mỹ và Nhật khi phối hợp bình ổn đồng JPY, giải thích logic hoạt động của JPY với vai trò đồng tiền tài trợ toàn cầu, mổ xẻ cơ chế giao dịch carry trade, hạn chế tài khóa của Nhật khi tăng lãi suất cũng như động cơ sâu xa của việc Mỹ tham gia hỗ trợ bảo vệ tỷ giá. Bài viết làm rõ từng tầng nấc chuỗi truyền dẫn từ JPY qua USD, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ và thanh khoản tới giá vàng, chỉ ra rằng sự can thiệp khó có thể kích thích giá vàng tăng mạnh trong ngắn hạn, nhưng về trung dài hạn lại cho thấy sự mong manh của hệ thống tài trợ toàn cầu, nhà đầu tư vàng cần đặc biệt theo dõi các thay đổi của môi trường tài trợ toàn cầu.

Ngày 23/7, tỷ giá USD/JPY có lúc chạm mốc gần 164, cao nhất trong gần 40 năm kể từ năm 1986, đồng JPY rơi xuống mức thấp kỷ lục. Đến ngày 30/7, các cơ quan chức năng của Nhật can thiệp thị trường ngoại hối, kéo tỷ giá về quanh 158. Bộ Tài chính Mỹ thông qua Cục Dự trữ Liên bang New York cùng phối hợp hành động, bán EUR và mua JPY, đây cũng là lần đầu tiên kể từ năm 1998 Mỹ và Nhật phối hợp cùng hỗ trợ đồng JPY. Đầu tháng 8, sau khi phía Mỹ xác nhận hành động can thiệp, tâm lý thị trường được cải thiện rõ rệt, USD/JPY nhanh chóng giảm về vùng 155 trước khi bật tăng trở lại một phần.

Đợt can thiệp hiếm hoi này không chỉ đơn thuần là điều tiết tỷ giá, mà còn chi phối hệ thống tài trợ toàn cầu, định giá trái phiếu Mỹ và xu hướng giá vàng, ảnh hưởng sâu rộng tới các thị trường tài sản.

1. JPY: Đồng tiền tài trợ chi phí thấp cốt lõi của toàn cầu

JPY có ảnh hưởng sâu rộng đến thị trường toàn cầu, căn nguyên xuất phát từ chính sách tiền tệ nới lỏng kéo dài của Nhật Bản. Sau khi bong bóng tài sản vỡ vào thập niên 1990, nền kinh tế Nhật rơi vào trạng thái tăng trưởng thấp và lạm phát thấp, ngân hàng Nhật áp dụng các công cụ nới lỏng như lãi suất 0%, nới lỏng định lượng, lãi suất âm, qua đó giữ chi phí tài trợ cực thấp cho toàn cầu. Ngay cả khi năm 2024 Nhật chính thức rút khỏi chính sách lãi suất âm, bước vào giai đoạn bình thường hóa tiền tệ, thì mức lãi suất chính sách năm 2026 chỉ duy trì ở mức 1%, tạo nên chênh lệch lãi suất khổng lồ hơn 2,5 điểm phần trăm so với mức lãi suất chuẩn của Mỹ là 3,5%-3,75%.

Dựa vào lãi suất thấp, tỷ giá ổn định và thị trường phát triển, JPY trở thành đồng tiền tài trợ carry trade chủ chốt toàn cầu. Nhà đầu tư vay JPY với chi phí thấp, chuyển đổi sang USD để mua trái phiếu, cổ phiếu Mỹ… nhằm hưởng lãi suất chênh lệch và giá trị tài sản tăng lên. Nguyên nhân chính khiến JPY mất giá lâu dài là do dòng tiền toàn cầu quy mô lớn vay rồi bán JPY, điều này khiến JPY yếu vẫn có ảnh hưởng mạnh tới thị trường thế giới, khác biệt hoàn toàn so với các đồng tiền yếu thông thường.

2. Nghịch lý tăng giảm đồng Yên: Đặc tính phòng vệ trong thế yếu

JPY mất giá kéo dài, nhưng khi xuất hiện rủi ro thì lại phục hồi mạnh, nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ dòng tiền hai chiều của giao dịch carry trade. Trong giai đoạn ổn định, nhà đầu tư vay rồi bán JPY để mua tài sản nước ngoài, tạo áp lực giảm giá JPY;

Biến động thị trường tháng 8/2024 là ví dụ điển hình, hoạt động tất toán giao dịch carry trade JPY trên toàn cầu diễn ra ồ ạt, kết hợp với điều chỉnh trên thị trường chứng khoán Mỹ, dẫn tới các cú rung lắc mạnh của thị trường tài chính toàn cầu. Điều này cho thấy một quy luật quan trọng: JPY mạnh lên chưa chắc báo hiệu rủi ro giảm, mà ngược lại, việc tất toán carry trade trên diện rộng lại là tín hiệu chính của quá trình giảm đòn bẩy toàn cầu, đây cũng là tín hiệu cốt lõi mà nhà đầu tư vàng cần đặc biệt chú trọng.

3. Lợi nhuận và rủi ro cốt lõi của giao dịch carry trade

Lợi nhuận của một giao dịch carry trade JPY hoàn chỉnh bao gồm lợi nhuận từ tài sản nước ngoài, chênh lệch lãi suất Mỹ-Nhật, biến động tỷ giá và chi phí phòng hộ giao dịch.

Rủi ro lớn nhất của hình thức này không phải là việc Nhật tăng lãi suất nhỏ giọt, mà là JPY tăng giá đột ngột trong ngắn hạn. Theo tính toán, chỉ cần JPY tăng 4% trong một tuần đã đủ xóa sạch lợi nhuận carry trade của cả năm, biến động lớn hơn nữa sẽ gây thua lỗ nặng. Đối với các nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy cao, sẽ rất dễ bị ép bán tháo khi vừa chịu áp lực JPY tăng mạnh vừa bị tài sản sụt giảm.

Do hoạt động carry trade phân tán qua nhiều sản phẩm phái sinh, tài trợ xuyên biên giới, quy mô thật sự rất khó thống kê, chỉ một sự đồng thuận kỳ vọng trên thị trường cũng có thể kích hoạt chuỗi tất toán đồng loạt, làm rối loạn thanh khoản toàn cầu.

4. Khó khăn chính sách của Nhật: Hạn chế tăng lãi suất, can thiệp là lựa chọn tối ưu

Chênh lệch lãi suất lớn giữa Mỹ-Nhật là nguyên nhân chủ yếu khiến JPY mất giá, nhưng Nhật không thể tăng lãi suất quyết liệt nhằm bình ổn tỷ giá. Theo số liệu năm 2026, tỷ lệ nợ công trên GDP của chính phủ Nhật vượt ngưỡng 200%, cao nhất trong các nền kinh tế phát triển, kết hợp với tăng trưởng kinh tế ở mức thấp 0,6%, không gian tăng lãi suất quá hạn hẹp. Việc tăng lãi suất mạnh sẽ đẩy chi phí trả nợ trái phiếu lên cao, gây rủi ro cho tài sản của các tổ chức tài chính, đẩy cao áp lực tài trợ xã hội và gián tiếp gây tổn hại mạnh cho khu vực thực. Nếu tiếp tục duy trì lãi suất thấp, yếu tố này lại khuếch đại chênh lệch lãi suất, kéo dài đà suy yếu của JPY và lạm phát nhập khẩu.

Do bị kìm hãm bởi các yếu tố tài khóa và kinh tế, dù ngân hàng Nhật có quyền độc lập về chính sách tiền tệ, nhưng lại không thể tự do nâng lãi suất, vì vậy can thiệp ngoại hối duy trì tỷ giá trở thành lựa chọn tối ưu nhất khi cân nhắc các mặt lợi/hại.

5. Động cơ lợi ích sâu xa khiến Mỹ phối hợp can thiệp

Việc Mỹ hiếm khi trực tiếp can thiệp vào JPY là nhằm bảo vệ sự ổn định của hệ thống tài chính nội bộ. Nhật là quốc gia nắm giữ nhiều trái phiếu Mỹ nhất, quy mô nắm giữ lên tới hàng trăm tỷ USD đủ lớn để chi phối kỳ vọng trên thị trường trái phiếu Mỹ. Nếu Nhật buộc phải liên tục tăng lãi suất hoặc “đốt” dự trữ ngoại hối để bảo vệ tỷ giá, sẽ kích hoạt hiện tượng tất toán carry trade, dòng vốn Nhật chảy ngược về nước, tạo ra khoảng trống lực cầu mới đối với trái phiếu Mỹ. Trong bối cảnh Mỹ liên tục phát hành trái phiếu với quy mô lớn, chi phí tài trợ ngày càng cao, sự mất cân đối cung cầu trái phiếu sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới hệ thống tài chính Mỹ.

Đồng thời, Mỹ không muốn chứng kiến JPY biến động bất thường tăng hoặc giảm mạnh, vì điều này sẽ làm rối loạn thanh khoản toàn cầu, gây sốc lên tài sản USD. Việc phối hợp can thiệp lần này thực chất là hành động quản lý rủi ro, giúp ổn định JPY, tránh nguy cơ hệ thống tài trợ toàn cầu vượt tầm kiểm soát, bảo vệ giá trị trái phiếu và sự ổn định của tài sản tính bằng USD.

6. Ba tầng cơ chế truyền dẫn từ JPY sang giá vàng

JPY không phải là yếu tố quyết định trực tiếp giá vàng, mà truyền dẫn thông qua ba biến số cốt lõi là USD, lợi suất trái phiếu Mỹ và thanh khoản toàn cầu.

Đầu tiên là ở góc độ USD, chênh lệch lãi suất nới rộng, JPY yếu có lợi cho USD và gây áp lực lên giá vàng; JPY mạnh lên nếu nguồn cơn là việc FED giảm lãi suất, USD suy yếu thì sẽ hỗ trợ giá vàng, còn nếu JPY tăng chỉ nhờ can thiệp tỷ giá thì khó kéo giá vàng tăng lâu dài;

Tiếp theo, xét về lợi suất, dòng vốn Nhật hồi hương đẩy lợi suất trái phiếu Mỹ tăng lên, nếu lợi suất tăng là do nhu cầu trái phiếu yếu đi (không phải do kinh tế Mỹ cải thiện) thì giá vàng sẽ tránh được áp lực truyền thống và giữ được sức mạnh;

Cuối cùng là ở khía cạnh thanh khoản, JPY tăng mạnh kích hoạt tất toán tập trung, vàng có thể bị bán tháo ngắn hạn do dòng tiền bị hút, chỉ khi chính sách bơm thanh khoản hoặc thị trường ổn định trở lại thì giá vàng mới tái lập được đà tăng phòng vệ.

Kết luận

Đợt can thiệp phối hợp giữa Mỹ và Nhật lần này giúp ổn định JPY trong ngắn hạn, hóa giải nguy cơ giảm đòn bẩy mang tính hệ thống, vàng chưa có động lực tăng giá trực tiếp mà chủ yếu giữ biên độ dao động. Tuy nhiên, sự kiện bộc lộ rõ bất ổn cấu trúc của hệ thống tài trợ toàn cầu, các mâu thuẫn tỷ giá, trái phiếu, dòng vốn giữa Mỹ và Nhật vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm.

Đối với nhà đầu tư vàng, không cần phán đoán giá vàng dựa trên biến động ngắn hạn của JPY, trọng tâm là theo dõi qua biến động của JPY để đánh giá các thay đổi cấu trúc trên chuỗi vốn giá rẻ toàn cầu. Biến động tỷ giá tác động tới giá ngắn hạn, còn môi trường tài trợ toàn cầu mới là then chốt quyết định xu hướng vàng trung dài hạn.


Biểu đồ ngày USD/JPY Nguồn: Yihuitong

Múi giờ Đông 8 ngày 6/8 lúc 14:52 USD/JPY giao dịch tại 157.81/83