Xatar ko‘chmoqda! Goldman Sachs: Chip ishlab chiqaruvchilarining CDS farqlari birinchi marta superkatta bulut kompaniyalaridan oshdi, AI xatolik swapi rekord darajaga yetdi

AI sanoat zanjiri bo‘yicha qarz xavfi ayni paytda yirik bulut hisoblash kompaniyalaridan chip provayderlarga o‘ta boshladi.

Goldman Sachs savdo va treyderlik bo‘limi o‘tgan yakshanba kuni chiqargan to‘rtta kredit hisobotiga ko‘ra, Broadcom, AMD, Nvidia va Intel’dan tashkil topgan chip kompaniyalari kredit defolt svop (CDS, yani bozordagi kompaniyalar defolt xavfini baholash indeksi) korzinkasining spredi, so‘nggi uch oyda birinchi marta Oracle, Meta, Amazon, Alphabet, Microsoft kabi juda yirik bulut kompaniyalari CDS korzinkasini ortda qoldirdi.

Bu, investorlarda chip kompaniyalarining yuki ko‘proq xavotir uyg‘otayotganini anglatmoqda: bir tomondan qimmat GPUlar tez yangilanmoqda, amortizatsiya bosimi oshgan; boshqa tomondan chip ishlab chiqaruvchilar moliyalashtirish va kafolat yordamida pastki bo‘g‘in mijozlari kengayishiga madad bermoqda. Bozor quyidagi savolni takrorlamoqda: agar hisoblash quvvati investitsiyasidan kutilgan daromad chiqar bo‘lmasa, uskunaning qiymat yo‘qotishi va moliyaviy zararlarni kim ko‘taradi?

Xuddi shu paytda, AI bilan bog‘liq defolt xavfi shartnomalari haftalik savdo hajmi 8–10 milliard dollarni tashkil etib, bir yil avvalgidan yetti barobar ko‘paygan. Goldman Sachs kredit treyderi Alisha Pasi: “Xavf ko‘chmoqda”,— deya to‘g‘ri ta’kidladi.

Nega chip kompaniyalari xavfi to‘satdan oshib ketdi?

Eng sodda ishora – bu defolt xavfining baholanishidagi o‘zgarish.

Joriy yil avgust boshlarida chip kompaniyalari CDS spreadi taxminan 80 punktni tashkil etib, yirik bulut kompaniyalaridan 20 punkt arzonroq edi; uch oy o‘tib esa, ushbu spread ikki baravar o‘sib, 160 punktni tashkil etdi va birinchi bor bulut kompaniyalarinikidan yuqori ko‘tarildi. Spreadning o‘sishi bozor kompaniyaning qarzini kelajakda to‘lash xavfi kattalashayotganini bildiradi.

Ayrim kompaniyalar kesimida, Broadcom CDS spreadi so‘nggi ikki oy ichidagi minimal ko‘rsatkichidan taxminan 70 punktga kengaydi, AMDniki 55 punkt, Nvidia 50 punkt kengaydi. Taqqoslash uchun: Meta va Alphabetniki 15 punktga kengaydi, Microsoft deyarli o‘zgarmagan.

O‘tgan hafta, AQSh investitsiya darajasidagi kompaniyalar defolt xavfi indeksida ham spreadi eng ko‘p kengaygan uch kompaniya aynan chip sohasidan: Intel 40 punktga – 141 punktgacha, AMD 26,5 punktga – 147 punktgacha, Broadcom 17,6 punktga – 186 punktgacha kengaydi.

Bu, bozor AI xavfi zanjirining qaytadan baholanayotganini ko‘rsatadi: yirik bulut kompaniyalari katta kapital sarflasa ham, ular yanada barqaror pul oqimi, kuchli balans va yuqori moliyaviy imkoniyatlarga ega; chip provayderlarda esa xavf ancha murakkab – ular yuqori darajadagi chiplar tez yangilanayotganidan kelib chiqadigan amortizatsiya bosimiga, shuningdek, mijoz kreditlari, buyurtmani kafolatlash yordamida pastki bo‘g‘in ehtiyojidan kelib chiqadigan risklarga duch kelmoqda.

Asosiy savol o‘zgardi: ortib borayotgan chiplarni kim o‘z bo‘yniga oladi?

Goldman Sachs fikricha, 2027-yil AI moliyaviy xavflar bo‘yicha muhim bosim testi bo‘ladi. O‘sha davrda bozor asosan maxsus maqsadli yurituvchi qonuniy shaxslar (SPVs) orqali 150 milliard dollardan ortiq quvvat moliyalashini kutmoqda.

Maxsus maqsadli yurituvchi shaxslar moliyalashda, odatda, GPU, ma’lumotlar markazi uskunasi yoki elektr energiyasi shartnomasi kabi aktivlar jamlanib, kelgusida ijara pul oqimiga asoslangan holda kredit olinadi. Muammo shundaki, bunday moliyalashtirish ta’minoti an’anaviy bino yoki yerga emas, balki texnologiyasi tez eskiradigan GPUlarga bog‘liq.

Agar yangi chip avlodi chiqsa yoki quvvat narxi tushsa, eski uskuna qiymati tez so‘nadi; buning ustiga pastki bo‘g‘inda mijoz buyurtmalari yoki ijaradan olinadigan daromad, moliyaviy imkoniyatlar bilan muammo chiqsa, risk ma’lumotlar markazi operatoridan chip ishlab chiqaruvchiga o‘tishi mumkin.

Shuning uchun bozor e’tibori “bulut giganti yana qanchalik qarz oladi”dan “mazkur gigantlar va ma’lumot markazi operatorlari sotib olgan chiplarning amortizatsiyasi va tushum riskini kim ko‘taradi” tomon o‘tyapti.

Bulut kompaniyalari hali ham ko‘p qarz olyapti, biroq moliyalash narxi ancha oshdi

Xavf – bu yirik bulut kompaniyalari mutlaqo xavfsiz degani emas. Aksincha, ular hali-hanuz AI moliyalash to‘lqinining asosiy obligatsiya chiqaruvchilari, biroq bozor hozircha ularning riskbardoshliligini chip provayderlardan kuchliroq deb hisoblamoqda.

O‘tgan hafta AQShda investitsiya darajasidagi korporativ obligatsiyalar chiqishi qariyb 76 milliard dollarni tashkil etib, bozor kutganidan ikki barobar ko‘p bo‘ldi. Bu 2026-yildagi to‘rtinchi eng yirik haftalik natija bo‘lishi bilan birga, noyabr tarixida eng yirik hafta bo‘ldi. Yil boshidan buyon AQSh investitsiya darajasidagi obligatsiyalar chiqarilishi 2,079 trillion dollarni tashkil etib, rekord natijani yangiladi.

Bu yerdagi asosiy kuch – yirik bulut kompaniyalari. Faqat 29-oktabrdan beri bozorga bulut giganti tomonidan chiqarilgan beshta mustaqil obligatsiya kelib, umumiy hajmi 67 milliard dollarni tashkil etdi. Butun dunyo bo‘yicha yirik bulut kompaniyalari tomonidan yil mobaynida chiqarilgan obligatsiyalar 296 milliard dollar bo‘lib, bu Goldman Sachs ilgari prognoz qilgan 250 milliard dollardan ancha katta.

Biroq, investorlar ushbu taklif to‘lqinini qabul qilish uchun endi ko‘proq xarajat qilmoqda. Yil boshidan buyon yangi obligatsiya chiqarish spreadi o‘rtacha 3,4 punkt edi; yaqinda esa bu raqam 7,8 punktga yetgan; noyabr oyidagi AI bilan bog‘liq obligatsiyalarda esa yangi chiqish spreadi o‘rtacha 18 punktdan ham yuqori – bu AI bo‘lmagan kompaniyalar obligatsiyasidan ancha baland.

Hatto ba’zi investitsiya darajasidagi AI obligatsiyalari rentabelligi yuqori riskli obligatsiyalar indeksidagi (high-yield) 83% obligatsiyadan yuqoriga chiqdi. Bu shuni bildiradi: ushbu emittentlar reytingi hali ham yuqori bo‘lsa-da, investorlar AI bo‘yicha kapital sarfi va qarz kengayishini qoplash uchun ko‘proq daromad talab qilmoqda.

Bulut kompaniyalari uzoq muddatli yuqori xarajatli qarzdan ehtiyot bo‘lmoqda

Yana bir diqqatga sazovor o‘zgarish: bulut gigantlari obligatsiya muddatini qisqartirmoqda.

Masalan, Meta yaqindagi 15 milliard dollarlik obligatsiya chiqarishda 30 yillik obligatsiyalar faqat 2.75 milliard dollarni tashkil etdi, 40 yillik obligatsiyalar birinchi marta chiqarilmadi; Oracle 10 milliard dollarlik obligatsiya chiqarishda maksimal muddat 20 yil bo‘ldi, 30 yoki 40 yillik variantlar yo‘q; Apple ham 7,5 milliard dollarlik obligatsiya chiqarishda 30 yillik muddatdan voz kechdi.

Bu, emittentlar hamda investorlar uzoq muddatli AI obligatsiyalar borasida ehtiyotkorlik bilan harakat qilayotganini ko‘rsatadi. Issuers hozirgi yuqori foiz stavkasi davrida uzoq muddatli moliyalash xarajatini “muzlatib” qo‘yishni istamaydi, investorlar esa AI investitsiyalari to‘liq isbotlanmagan uzoq muddatli riskga haddan ortiq kirishni xohlamaydilar.

Yuqori riskli obligatsiyalar bozorida bosim ko‘rinib turibdi

Xavfning chip va ma’lumot markazi bo‘g‘inlariga tarqalishi yuqori riskli obligatsiyalar bozorida yanada yaqqol ifoda topmoqda.

Goldman Sachs ma’lumotiga ko‘ra, o‘tgan hafta ular ishtirok etgan 29 ta AI bilan bog‘liq yuqori riskli obligatsiyalarning o‘rtacha narxi 1,67 punktga pasaydi, boshqa yuqori riskli obligatsiyalar o‘rtacha 0,36 punktga oshdi.

BB reytingli yuqori sifatli obligatsiyalar orasida, AI va ma’lumot markazi bilan bog‘liq obligatsiyalar o‘rtacha 1,52 punktga tushdi, bu BB energiya segmentidagi obligatsiyalarnikidan 4,5 baravar ko‘proq. Ma’lumot markazi obligatsiyalari BB indeksida atigi 6,7% ulushni tashkil qilsa-da, energetika segmentining 14,3% ga yetmaydi, biroq indeksi dinamikasiga ta’siri energiyanikidan ikki baravar ko‘proq.

Bundan tashqari, ma’lumot markazi kengayishiga siyosiy to‘siqlar paydo bo‘lyapti. Goldman Sachs hisobotiga ko‘ra, o‘tgan hafta AQShda 41 ta mahalliy saylovda ma’lumot markazlarini qurish, tartibni kuchaytirish yoki loyihani tasdiqlash bo‘yicha ovoz berilgan, shundan 40 tasi natijasi markaz qurilishiga salbiy bo‘lgan. Goldman Sachs iqtisodchilari qisqa muddatli qurilishni to‘xtatish, AQShdagi rejalashtirilgan quvvatning 45% ga ta’sir qilishi mumkinligini taxmin qilmoqda.

Demak, ma’lumot markazi loyihalari moliyalash narxining oshishidan tashqari, qurilish tasdiqlanishi, energiya yetkazib berish, hamjamiyat qarshiligi va loyihaning kechikishi kabi muammolarga ham duch kelmoqda.

Aksiya bozori kattik pasaydi, kredit bozorida esa g‘alati hotirjamlik

Diqqat qilish lozimki, yaqinda aksiya va obligatsiya bozorlari o‘rtasida anchagina tafovut yuzaga keldi.

O‘tgan payshanba, S&P 500 indeksi bir kunda 4,4% ga pasaydi, Nasdaq bozorining kapitalizatsiyasi 2,5 trillion dollarga qisqardi; biroq investitsiya darajasidagi kompaniya defolt xavfi indeksi shu kuni atigi 3,5 punktga kengaydi, tarixdagi bozor shunday pasaygan kunlardagidan ancha kam.

Butun hafta bo‘yicha S&P 500 indeksi 2,7% tushgan bo‘lsa-da, investitsiya darajasidagi kredit spreadi faqat 1 punktga kengaydi, yuqori riskli kredit spreadi hatto 4 punktga toraydi, leveraging kredit bozori esa aprel oyidan buyon eng yaxshi haftalik natijani qayd etdi.

Goldman Sachs treyderlarining ta’kidlashicha, bu “aksiyalar pasaydi, muddatli qarz muvozanatda” ko‘rinishi xavf endi yo‘q degani emas, aksincha, kredit bozori AI investitsiya tsiklidagi bosimni hali ko‘rsata olgani yo‘q. Yuzaki qaraganda, indeks hanuz barqarordek ko‘rinadi; biroq ayrim obligatsiyalar darajasida, AI, chip va ma’lumot markazi sohasida ajralib chiqish tobora kuchaymoqda.

2027-yilda moliyalash bosimi kuchli namoyon bo‘lishi mumkin

Goldman Sachs prognozigacha, juda yirik bulut kompaniyalari erkin pul oqimi manfiy darajaga o‘tsa, ularning 2026-yil kapital sarfining taxminan 36% ni qarz moliyalash qoplagan bo‘ladi.

2027-yilga nazar tashlaganda, bozor 4,4 trillion dollar atrofida yirik bulut kompaniyalari tomonidan bevosita obligatsiya, yana 3 trillion dollar atrofida AI loyihalari moliyalashini kutmoqda — investitsiya darajasidagi obligatsiyalar, yuqori riskli obligatsiyalar, xususiy kredit va tuzilmaviy moliyalash kabi turli kanallarni qamrab olgan holda.

Bundan tashqari, yirik bulut kompaniyalarining balansdan tashqari majburiyatlari 3,6 trillion dollarga yetgan, ularning 685 milliard dollari 2027 yil oxirigacha muddatini o‘taydi.

Bu shuni bildiradi: AI moliyalashining haqiqiy sinovi hali oldinda. Kelgusida foiz stavkalari baland saqlansa, ma’lumot markazi qurilishi to‘xtasa, hisoblash quvvati ehtiyoji sekinlasa yoki GPU tez yangilansa, risk chip kompaniyalaridan moliyalash loyihalari, xususiy kredit va yuqori riskli kredit bozorlariga o‘tishi mumkin.

Goldman Sachs treyderi Avishek Biswas: “Ayni holat “juda noaniq”, lekin hali “to‘liq xatarli” emas”,— deydi. Ammo, bozor allaqachon bir qator risklarni narxlashni boshlagan: indeks hali barqaror, biroq chip provayderlari va ma’lumot markazi moliyalashidagi bosim birinchi ko‘rinmoqda.

AI qarz xavfining asosiy savoli “bulut giganti yana qanchalik qarz oladi”dan, “yuqori amortizatsiyalanuvchi chiplar, tinimsiz kengayuvchi ma’lumot markazlari va hali isbotlanmagan hisoblash quvvati ehtiyojiga kim pul to‘laydi”ga o‘zgaryapti.