Yevropa Markaziy Banki boshqaruvi a'zosi Nagel: Agar energiya narxlari yuqori bo'lishda davom etsa, foiz stavkalarini yumshoq cheklov darajasigacha oshirish zarur bo'lishi mumkin.

Zhitong Moliya Ilovasi xabariga ko'ra, Yevropa Markaziy Banki Boshqaruv kengashi a'zosi, Germaniya Markaziy Banki prezidenti Yoaxim Nagel shunday dedi: agar energiya narxlari yuqori bo'lib qolsa, Yevropa Markaziy Banki foiz stavkalarini iqtisodiy o'sishni cheklovchi darajaga oshirishga majbur bo'lishi mumkin. Nagel seshanba kuni shunday dedi: “Agar biz uzoq muddat davomida hozirgidek yuqori energiya narxlari bilan yuzlashsak, men biz pul-kredit siyosatida mo‘’tadil cheklovchi darajaga kirishimiz kerakligidan istisno qilolmayman.” Biroq u qo'shimcha qildi, hozircha bunga baho berish juda erta.

Shuni qayd etish joizki, neytral foiz stavkasi darajasiga nisbatan Yevropa Markaziy Banki ichida turlicha fikrlar mavjud. Yevropa Markaziy Banki bosh iqtisodchisi Filipp Leyn bu yil boshida neytral stavka ehtimol 2,5% gacha bo‘lishini bildirgan – bu aynan hozirgi foiz stavkasi darajasi. Biroq Irlandiya Markaziy Banki prezidenti Gabriel Maxloufning fikricha, faqatgina foiz stavkalari 2,75% ni oshgandagina cheklovchi oraliqqa kiradi.

Nagel, shuningdek, shunday dedi: «Men yoki biz xavotirga tushayotganimiz, bu ikkinchi bosqich inflyatsiya ta’sirini keltirib chiqarishi mumkinligidadir». U Germaniya kabi davlatlarda boshlanadigan ish haqi muzokaralarini nazarda tutib, «barchamiz bilamizki, agar bu holat uzoq davom etsa, ikkinchi bosqich natijalarini ko'ramiz», – dedi. Uning so‘zlariga ko‘ra, “shuning uchun biz hushyor turishimiz kerak”, “shuning uchun bu holatda biz aynan shuni aytamiz. Ishontirib aytamanki, biz hushyorlikni saqlayapmiz”.

Hozirgi obligatsiya bozori bosimga duch kelayotganini hisobga olganda, Yevropa Markaziy Bankining “uzatish himoya instrumentini” (TPI) ishga tushirishi mumkinmi, degan savolga Nagel faqatgina pul-kredit siyosati uzatilish mexanizmi muammoga duch kelsagina bu vosita ishga tushirilishini ta’kidladi. U aytdi: “Bu yevrozona tarkibidagi bir yoki boshqa bir davlatning fiskal qiyinchiliklariga hech qanday aloqasi yo'q.” O‘tgan hafta Fransiyaning 10 yillik davlat obligatsiyalari daromadliligining Germaniya obligatsiyalariga nisbatan spredi 100 bazaviy punktdan oshdi – bu so‘nggi 14 yildagi birinchi holat.

Yevropa Markaziy Bankining foiz stavkalarini oshirish kutilyapti, inflyatsiya “ko‘z oldidagi tikan” bo‘lib qolmoqda

Yevropa Markaziy Banki 10-sentabrda foiz stavkasini 25 bazaviy punkkka oshirib, depozit mexanizmi stavkasini 2,50%ga ko‘tardi va bu bozor kutganidek bo‘ldi. Bu Yevropa Markaziy Bankining joriy yildagi ikkinchi foiz oshirilishi. Bank boshqaruv kengashi siyosiy bayonotida, Yaqin Sharqdagi ziddiyat inflyatsion bosimni keltirib chiqarayotganini ta’kidlagan va yevrozona inflyatsiyasi hali ancha vaqt 2% maqsadidan ancha yuqori bo‘lishini bildirgan. Lagarde esa matbuot anjumanida “ancha uzoq vaqt” deganda “kamida 2027 yil birinchi yarmi”ni nazarda tutganini, umumiy inflyatsiya esa taxminan 2027 yil oxirigacha yashash nuqtasiga qaytishi kutilayotganini aytdi.

Shu bilan bir vaqtda Yevropa Markaziy Bankining so‘nggi prognozi 2026-yilning umumiy inflyatsiya o‘rtacha kutilyotgan ko‘rsatkichi 3,0% ga tengligini ko‘rsatadi va 2027-yilda 2,5%, 2028-yilda esa 2,1% bo‘lishi ko‘zda tutilmoqda. Oxirgi ikki yilning prognozi ilgari hisobdan yuqoriroq. Energiya va oziq-ovqat narxlari chiqarib tashlangan yadro inflyatsiya prognozlari ham yuqori – uch yil uchun mos ravishda 2,5%, 2,6% va 2,3%, bu ham 2% siyosiy maqsaddan yuqori. Ba’zi tahlilchilar inflyatsiya prognozining ko‘tarilgani va ma’lumotlarga asoslangan siyosat pozitsiyasini Yevropa Markaziy Bankining keyingi shartlashtirishiga asos deb baholamoqda. Bozor Yevropa Markaziy Bankining ushbu sikldagi foiz oshirishini maksimal uch marotaba kutmoqda.

Bundan tashqari, Yevropa Markaziy Banki o‘tgan juma kuni e’lon qilgan oylik tadqiqotga ko‘ra, yevrozona aholisining inflyatsion kutishlari avgust oyida to‘liq ko‘tarilgan – bu 10-sentabr ikkinchi foiz oshirilishidan keyin oshayotgan shartlashuvlarni yanada kuchaytirdi.

Ko‘rsatkichlar shuni ko‘rsatadiki, bir yillik inflyatsiya kutilmalari medianasi iyul oyidagi 2,9% dan 3,0% gacha ko‘tarilgan, uch yillik median 2,7% dan 2,9% gacha, besh yillik esa 2,4% dan 2,5% gacha yuqorilagan. Uch yillik inflyatsiya kutilmalari medianasi pul-kredit siyosatini belgilashda eng muhim ko‘rsatkich hisoblanadi. Uchala muddat ham Yevropa Markaziy Bankining 2% lik maqsadidan yuqori bo‘lib, bu, hatto faqat aholi fikri bo‘yicha qaraganda ham, “inflyatsiya maqsadga qaytadi” degan ishonch hozircha paydo bo‘lmaganini anglatadi.

Yevropa Markaziy Bankining siyosiy qarorlarni shakllantirish modelida inflyatsion kutilmalar ahamiyatsiz emas. Bank 9-sentabrdan keyin e’lonida, qaror qabul qiluvchilar kutilmalarni diqqat bilan o‘rganayotganini aniq belgilab o‘tgan – chunki kutilmalar kelajakdagi ish haqi muzokaralari va korxonalarning narxlash xatti-harakatlarini belgilaydi; uch yillik ko‘rsatkich aynan ish haqi shartnomalaridagi narxlash sikli uzunligiga mos bo‘lgani uchun alohida e’tibor qaratiladi.

Leyin bu hafta shunday ogohlantirdi: yangi bosqichda energiya narxining yuqoriligi yevrozona inflyatsiyasi Yevropa Markaziy Banki dastlab kutganidan uzunroq muddat yuqorida qolishini anglatadi. U dedi: «Biz narxlarning ikkinchi bosqichda oshishini ko‘ryapmiz, bu nafaqat neftda, balki tabiiy gazda ham ko‘zga tashlanmoqda. Biz fikrimizcha, ushbu energiya narxining oshishi inflyatsiyani yanada yuqoriroq va uzoqroq tutadi, faqat 2027-yilning o‘rtalaridan boshlab bizning maqsadimizga qaytishni boshlaydi».

Yevropa Markaziy Banki Boshqaruv kengashi a’zosi, Slovakiya Markaziy Banki rahbari Petr Kazimir esa, zarurat bo‘lsa, Yevropa Markaziy Banki foiz stavkalarini yana oshirishga ikkilanmasligini aytgan, ammo keyingi qadamni aniqlash uchun vaqt kerakligini ta’kidlagan. U aytdi, Yevropa Markaziy Banki mas’ullari avval urush sababli energiya xarajatlari o‘sishining bilvosita ta’siri kutilganidek bo‘layotganini hamda «talab va mehnat bozori holati ikkinchi bosqich effekti yuzaga kelishi uchun yetarlimi» deb baholashlari zarur.»

Yevropa Markaziy Banki prezidenti Lagardening bayonoti esa yanada ehtiyotkorona bo‘ldi. Lagarde o‘tgan juma kunida aytganidek, energiya narxlarining tezlatuvchi o‘sishi avtomatik tarzda pul siyosatini qattiqlashuviga olib kelmaydi. U shunday dedi: «Foiz stavkalari energiya narxlari bilan birga harakat qilmaydi. Chunki, muqarrar, energiya narxlari va ularning narxlarga ta’siri boshqa omillarga ham bog‘liq, ayniqsa o‘sish va iste’molga. Biz bu barcha jihatlarni hisobga olamiz, va bu omillar o‘rtasida to‘g‘ri bog‘liqlik faktik mexanizm sifatida ishlamaydi.»