IMF: Global qarz 2029-yilda umumiy GDPdan oshadi

Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi ogohlantirdi: jahon davlatlarining davlat qarzi global YaIM hajmini oldingi prognozdan ikki yil oldin bosib o‘tadi, AQShning qarz yo‘li ochiqchasiga “barqaror emas” deb ataldi va global moliyaviy tartibga solish zarurati sezilarli darajada oshdi.

IMF rahbari Kristalina Georgieva 20-aprel kuni Nyu-Yorkda Qatar hukumati tomonidan tashkil etilgan iqtisodiy forumda ishtirok etar ekan, davlatlar moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash borasida harakatlari yetarli emasligini ta’kidladi. Bloomberg xabariga ko‘ra, u IMFning so‘nggi prognozlariga tayangan holda, AQSh kabi hukumatlarning tez sur’atda qarz olishi natijasida jahon davlatlarining davlat qarzi 2029-yilda global YaIMning 100 foizidan oshib ketishini, bu esa oldingi prognozga nisbatan butun ikki yilga ilgari ro‘y berishini ko‘rsatdi.

AQShning moliyaviy muammolari haqida Georgieva AQSh Moliya vaziri Scott Bessent bilan ushbu masalaga bag‘ishlangan maxsus muzokaralar o‘tkazganini bildirar ekan, tomonlar AQShning hozirgi qarz tuzilmasi barqaror emasligini va byudjet kamomadi hamda qarz miqdorini bosqichma-bosqich qisqartirish zarurligini e’tirof etdi. Shu bilan birga, u Yaqin Sharqdagi mojarolar jahon iqtisodiyotiga zarba berishi mumkinligi haqida ogohlantirdi va Qatar yetarli moliyaviy zaxiralari orqali bu zarbaga bardosh bera olayotganini ijobiy baholadi.

Qarz xavfi chegarasi oldinroq bosib o‘tiladi, buning asosiy sababi AQSh kabi hukumatlarning qarzi

IMF bu safar qarz xavfi ko‘rsatkichlarini yangilashga asosiy sabab sifatida AQSh va boshqa hukumatlarning tez sur’atda qarz yig‘ishi ko‘rsatildi. So‘nggi prognozlarga ko‘ra, global davlat qarzining YaIMga nisbati 2029-yilda 100% darajasidan oshib ketib, bu avvalgi prognozdan ikki yilga oldin sodir bo‘lishi kutilmoqda.

Georgieva forumda shunday dedi: “Biz moliyaviy tartibga solish zarurligi haqida uzoq muddatli ogohlantirishlar berganmiz, buni hamma biladi, ammo real choralar yetarli darajada emas.” Bu fikr orqali u davlat rahbariyatlari moliyaviy intizomga sodiqlikda biroz sustkashlik qilayotganini ochiq ko‘rsatdi.

Asosiy iqtisodiyotlar ichida AQSh IMF tomonidan eng qat’iy e’tiborga loyiq deb topilgan. Georgieva ta’kidladi, u AQSh moliyaviy muammolari yuzasidan Moliya vaziri Bessent bilan alohida muloqot o‘tkazdi va tomonlar umumiy xulosaga keldi: AQShning hozirgi qarz tuzilmasi barqaror emas, byudjet kamomadi va qarz darajasini bosqichma-bosqich qisqartirish lozim.

Aslida, Georgieva o‘tgan oydayoq ogohlantirish bergan edi va AQSh va boshqa ko‘plab rivojlangan iqtisodiyotlar maxsus ehtiyotkorlik talab qiladigan qarz yo‘liga tushib olganini aytgan edi. Bu safar AQSh Moliya vaziri bilan bevosita suhbatdan so‘ng ommaga ochiq murojaat qilishi IMFning AQSh moliyaviy siyosatiga bo‘lgan tashvishini yanada oshirganini ko‘rsatmoqda.

Pul-kredit siyosatining yo‘nalishi ham IMF tomonidan davlat qarzining yanada oshishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan ikkinchi muhim omil sifatida qayd etildi. Georgieva ta’kidladi, global inflyatsiya bosimi saqlanib qolmoqda, Federal Reserve va European Central Bank kabi asosiy markaziy banklar foiz stavkalarini yana ko‘tarishga majbur bo‘lishlari mumkin.

Foiz stavkalari oshishi davlatlarning moliyaviy mablag‘ jalb qilish xarajatlarini bevosita ko‘taradi, natijada og‘ir qarz yukiga ega davlatlar o‘zi ham foiz to‘lovlariga ko‘proq xarajat qilish majburiyatida qoladi va “yuqori qarz—yuqori foiz stavkasi—yanada yuqori qarz qiymati” kabi salbiy aylana paydo bo‘ladi, bu esa davlatlarning moliyaviy imkoniyatlarini qattiq cheklab qo‘yadi.

Georgieva, shuningdek, Yaqin Sharqdagi vaziyat global iqtisodiyotga salbiy ta’sir o‘tkazishi mumkinligi haqida ogohlantirdi. U aytishicha, Eron va AQSh o‘rtasidagi mojarolar Qatar, Kuwait va Iroq kabi asosiy xom-ashyo ishlab chiqaruvchi davlatlarda iqtisodiy pasayishni keltirib chiqarishi mumkin.

Shu bilan birga, u Qatar makroiqtisodiy salohiyati masalasida nisbatan ijobiy baho berdi. Georgieva qayd etdi: Qatar urushdan avval dunyodagi ikkinchi yirik suyultirilgan gaz eksportchisi bo‘lishi sababli, sezilarli hajmdagi iqtisodiy bufer zaxirasi to‘plagan va ayni paytda aynan mana shu zaxiralar tashqi zarbalarga qarshi samarali chorasi bo‘lib xizmat qilmoqda hamda boshqa resurslardan daromad oluvchi mamlakatlarga o‘rnak bo‘la oladi.