Amerikada dizel narxlari tarixiy rekord darajaga yetdi, O‘rta G‘arbiy mintaqadagi neftni qayta ishlash zavodlari to‘xtatilishi vaziyatni yanada og‘irlashtirmoqda

AQShda dizel narxi tarixiy yuqori darajaga ko‘tarilgan bir paytda, AQShning o‘rta-g‘arbiy hududida joylashgan yirik neftni qayta ishlash zavodi kutilmaganda ishlab chiqarishni to‘xtatdi va bu mintaqadagi yoqilg‘i ta'minoti yanada taranglashishi xavfini oshirdi. Agar ishlashning to‘xtatilishi kutilgan muddatdan uzoqroq davom etsa, dizel narxiga bo‘lgan bosim benzin bozoriga ham o'tib, bir nechta o‘rta-g‘arb shtatlarida yoqilg‘i xarajatlarini ko‘tarishi mumkin.

ExxonMobilning Illinoys shtatidagi Joliet neftni qayta ishlash zavodining kunlik qayta ishlash quvvati 275 ming barrelni tashkil etadi, va u o‘tgan yakshanba kuni elektr ta’minotidagi nosozlik sababli xavfsizlik yondirish tizimi ishga tushib, ishlab chiqarishni majburan to‘xtatishga olib keldi. Reuters xabariga ko‘ra, zavodning payshanba kunidagi hujjatlarida nasos stansiyalaridan biri suv toshqini tufayli suv ostida qolganligi qayd etilgan. ExxonMobil ma'lumotiga ko‘ra, elektr energiyasining uzilishi zavodga elektr ta’minotini yetkazuvchi ComEd asosiy zaxira liniyalaridagi nosozliklar sabab yuzaga kelgan, elektr energiyasi payshanba kuni to‘liq tiklangan, ammo yoqilg‘i ishlab chiqarish hali qayta boshlanmagan.

Ayni paytda AQShda dizel bozoridagi narx bosimi juda kuchli. AAA so‘nggi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat bo‘ylab dizel chakana narxining o‘rtacha miqdori endi galonga 6.45 dollarni tashkil qilib, tarixiy eng yuqori ko‘rsatkichga yetdi. Bozor mutaxassislari ogohlantirishicha, agar Joliet zavodining to‘xtalishi uzoq cho‘zilsa, Illinoys, Indiana, Ogayo, Viskonsin va Michigan kabi shtatlarda yoqilg‘i bilan ta’minot yanada qisqarishi mumkin, ayrim hududlarda benzin narxi hattoki galoniga 5 dollardan oshishi mumkin.

Joliet zavodi to‘xtashi tufayli O‘rta-g‘arb yoqilg‘i ta’minotiga bosim kuchaymoqda

Joliet neftni qayta ishlash zavodi Chikagodan janubi-g‘arbda taxminan 40 milya masofada joylashgan bo‘lib, kuniga taxminan 11 million galon benzin va dizel ishlab chiqaradi va asosan o‘rta-g‘arb bozorini ta’minlaydi. Uning neftni qayta ishlash quvvati o‘rta-g‘arb neftni qayta ishlash umumiy hajmining qariyb 6 foizini, butun AQSh bo‘yicha 1,5 foizini tashkil qiladi va mintaqaviy yoqilg‘i ta’minoti tizimida muhim o‘rin egallaydi.

GasBuddy neft tahlilchisi Patrick De Haanning aytishicha, Buyuk Ko‘llar hududidagi spot dizel narxlari hozirda butun AQSh bo‘yicha eng yuqori darajaga chiqib, har barrel uchun 240 dollarga yetdi. Uning bashoraticha, Ogayo shtatida benzin narxlari yuqori darajada ko‘tarilishi ehtimoli bor, Viskonsin va Indiana — o‘rtacha xavfda, Michigan va Illinoys esa nisbatan pastroq, biroq ayrim hududlarda galoniga 5 dollardan oshishi mumkin.

Benzinga nisbatan dizel bozoridagi bosim yanada kengroq tarqalgan. De Haanning fikriga ko'ra, yuqorida tilga olingan shtatlarning aksarida dizel narxi o‘rtacha yoki sezilarli darajada ko‘tarilish xavfiga duch kelgan. AQSh bo‘ylab dizel chakana narxi tarixiy rekord o‘rnatgan vaziyatda, Joliet zavodining ishlab chiqarishni tez fursatda qayta tiklashi yoki tiklay olmasligi o‘rta-g‘arb yoqilg‘i ta’minoti va narx harakati uchun muhim omil bo‘lib qoladi.

Dunyo bo‘ylab neftni qayta ishlash quvvati past, dizel narxi o‘sishi benzin bozoriga ham ta’sir qilishi mumkin

Joliet zavodining to‘xtashi yakkayu yagona voqea emas. Butun dunyoda neftni qayta ishlash quvvati baribir pasayib bormoqda va yoqilg‘i ta'minoti bosim ostida. Goldman Sachsning tovar bozori tahlilchilari Yulia Zhestkova Grigsby va Daan Struyven haftaning boshida ogohlantirishdiki, jahondagi dizel ta’minotidagi tanqislik benzin bozoriga ham o‘tishi mumkin.

Neftni qayta ishlovchilar yetkazib berish tarang holatida yuqori foyda keltiradigan dizel ishlab chiqarishni ustun qo‘yishi mumkin va bu esa benzin ishlab chiqarish hajmini qisqartiradi. Bloomberg Intelligence’ning yetakchi tovar strategiyasi bo‘yicha analitik Mike McGlone dushanba kuni aytdiki, galoniga 6 dollardan ortiq dizel narxi 2008-yildagi benzin shoki davrini eslatadi va bugungi yoqilg‘i bozorida narx bosimi juda yuqori ekanini ko‘rsatadi.

Agar neftni qayta ishlash zavodlari to'xtashi va global yetkazib berishdagi uzilishlar davom etsa, yoqilg‘i narxlari yanada oshib, inflyatsiya kutilmalari ko‘tarilishi va bu foiz stavkalari hamda xavfli aktivlarga bosim ko‘rsatishi mumkin. Ayni paytda, Ormuz bo‘g‘ozi atrofidagi xavfsizlik vaziyati hali ham tarang bo‘lib turibdi, geosiyosiy xavflar ham neft narxini yuqoriroq tutishda davom etmoqda va global energiya bozoridagi noaniqlik hanuz yuqori darajada saqlanmoqda.