AI rivojlanishining sekinlashuvi va neft narxining keskin oshishi tufayli Yaponiya va Koreya chip aksiyalari eng ko‘p zarar ko‘rdi, SK hynix 5% dan ortiq, SoftBank esa 11% ga qulab tushdi

AI sohasidagi yirik kompaniyalar ilg‘or modellarni rivojlantirish sur’atini sekinlashtirishga chaqirib, neft narxining ko‘tarilishi inflyatsiya xavotirini qayta jonlantirdi va Osiyo fond bozorlari dushanba kuni bosim ostida past ochildi.

Koreya Seul indeksi 3% dan ortiq tushdi, SK Hynix aksiyalari 5% dan ko‘proq, Samsung Electronics 3% dan ko‘proq tushib, AI bozoridagi "belkurak va boltalar" rolini o‘ynaydigan Koreya va Yaponiyaning chip kompaniyalari birinchi zarbaga uchradi.

Nikkei 225 indeksi 0,6% past ochilib, keyinchalik pasayish 2% ga yetdi, SoftBank aksiyalari 11% ga tushib ketdi.

Shu bilan bir vaqtning o‘zida, Brent neft narxi 3% dan ko‘proq o‘sib, barreli uchun 107.99 dollarga yetdi. Saudiya Arabistoni muhim neft quvurlarini yopishi va Ummon e’lon qilgan 14-sentabr kuni Eron va boshqa davlatlar bilan o‘tkaziladigan uchrashuvni kechiktirgani energiya bozorini birdan "qizdirib", bozordagi inflyatsuya xavotirini yanada kuchaytirdi.

Nasdaq 100 indeksi fyucherslari 1% dan ko‘proq, S&P 500 indeksi fyucherslari 0,6% tushdi. Bu hafta bozor bir necha sinovlardan o‘tadi: AQSh Federal zaxira tizimi chorshanba kuni stavkalar bo‘yicha qaror e’lon qiladi, swop bozorlari hozirda foiz stavkasini oshirish ehtimoli 90% dan yuqori deb baholamoqda; Angliya va Yaponiya markaziy banklari ham o‘z siyosat qarorlarini e’lon qilib, uch asosiy markaziy bank qarorlari 2026-yilning qolgan qismi va uzoq muddatli global monetar siyosat arxitekturasini yangilashi mumkin.

AI gigantlari birlashib sekinlashtirishga chaqirmoqda, chip kompaniyalari bosim ostida

Shanba kuni, Anthropic bosh direktori Dario Amodei mustaqil uchinchi tomonlar baholovini joriy etishni, hamda butun soha ilg‘or modellarni rivojlantirish ritmini ixtiyoriy ravishda sekinlashtirishga chaqirdi. OpenAI bosh direktori Sam Altman darhol ommaviy qo‘llab-quvvatladi va xAI asoschisi Ilon Mask ham "Dario to‘g‘ri aytdi", deb chiqdi.

Uchta yetakchi AI kompaniyalari kamdan-kam hollarda bir ovozdan gapirishi natijasida, bozor yil boshidan o‘sishni boshlagan asosiy segment haqida shubhalana boshladi. AT Global Markets’ning Sidney shahridagi bosh bozor tahlilchisi Nick Twidale dedi: "Investorlar etakchi AI kompaniyalarining katta strategik o‘zgarishlarini baholar ekan, hafta boshi ancha notinch kechishi mumkin. Kutilayotgan zarba avvalo bu yirik AI kompaniyalariga yetkazib beruvchi Osiyolik yirik texnologiya kompaniyalariga tegadi."

Shunga qaramay, ayrim bozordagilar bu hodisani ko‘proq hissiy qabul qilmoqda, deb hisoblamoqda. JPMorgan Asset Management global bozorlardagi strategist Kerry Craig: "Rivojlanish sekinlashuvi haqiqatan ham kapital xarajatlari bo‘yicha ko‘rsatmalar qisqarishi yoki modellarning chiqarilishi kechikkanidan so‘ng, bu ko‘proq hissiy faktor, qiymat yoki daromadni aniqlaydigan omil emas," dedi.

Korporativ yangiliklarda esa, insayderlar Anthropic Nasdaq’da o‘zining ehtimoliy tarixiy IPO’sini o‘tkazishni tanlaganini aytmoqda. Sam Altman esa OpenAI bu yil IPO rejasini amalga oshirmasligini, asosiy e’tibor hozirda AI xavfsizligi muammolariga qaratilganini bildirdi.

Neft narxining keskin ko‘tarilishi inflyatsiyani qayta kuchaytirdi, Federal zaxira tizimi stavkalarni oshirishi kutilmoqda

Energetika sohasidagi favqulodda vaziyatlar yana bozorga bosim o‘tkazdi. Saudiya Arabistoni dron hujumi ortidan muhim neft quvurlarini yopdi, Eron va Fors Ko‘rfazi davlatlari uchrashuvi ham kechiktirildi, Brent nefti 2.8% o‘sib, barreli uchun 107.55 dollarga, AQSh West Texas Intermediate nefti esa 2.5% o‘sib, barreli uchun 102.51 dollarga chiqdi; neft narxlari yana 100 dollar ustiga qaytdi.

Neft narxining ko‘tarilishi o‘tgan juma kuni e’lon qilingan AQSh inflyatsiya ma’lumotlari bilan mos tushdi. AQSh Mehnat Statistikasi byurosi ma’lumotiga ko‘ra, avgust oyida oziq-ovqat va energiyadan tashqari yadro CPI ketma–ket 0,3% ga, yillik hisobda esa 2,4% ga o‘sdi; umumiy CPI ketma-ket 0,4%, yillik esa 3,4% ga o‘sib, kutilganidan yuqoriroq natija ko‘rsatdi.

Inflyatsiya ko‘rsatkichlari AQSh g‘azna obligatsiyalari rentabelligini oshirdi; ikki yillik obligatsiyalar rentabelligi o‘tgan juma kuni 4 bazaviy punktga ko‘tarildi, o‘n yillik esa 5% muhim darajaga yaqinlashib, hozirda 4,95% ni tashkil qilmoqda. Swop bozorlari narxi bo‘yicha, Federal zaxira tizimi chorshanba kuni stavkalarni oshirish ehtimoli 90% dan oshgan.

Westpac Banking Corp moliya bozor strategiyasi rahbari Martin Whetton: "Sentyabr FOMC uchrashuvida stavkalarni oshirish kutilmasi juda aniq, ehtimol 90%. Juma kuni CPI ma’lumotlari chiqqanidan so‘ng, AQSh obligatsiyalar rentabelligi keng ko‘lamda ko‘tarildi, bugun Osiyo fiksirlangan daromad bozoriga ham shu narsa ta’sir qiladi," dedi.

Analitiklar ta’kidlaydilar: Neft narxi yana 100 dollar ustiga chiqib, Yaqin Sharqda vaziyat qayta zo‘raysa, global inflyatsiyon bosimlarni yumshatish mushkul bo‘ladi, siyosat yurituvchilarning vaqtincha yengillik olish imkoniyati tobora qisqarib, kreditlar qiymati uzoq muddat yuqorilikda qolishi mumkin.