Yaqin Sharqdagi urush kuchayishi texnologiya gigantlarining moliyaviy hisobot mavsumi bilan birga yuz berdi! Koreyada lekining qisqarishi va Philadelphia Semiconductor bozori ayiq bozoriga kirgani sababli, bozor gigantlardan "miqdoriy ifodalangan sun’iy intellekt investitsion daromadi" haqida javob kutmoqda

O‘tgan hafta bozor kuchli tebranishlarni boshdan kechirdi va treyderlar deyarli 24 soat davomida sarlavhalarni kuzatishda davom etdi, global moliyaviy bozorda favqulodda faollik kuzatildi. Yaqin Sharqdagi urushlar yana kuchaydi va yanada avj oldi, bu esa neft narxlarining yana tez keskin ko‘tarilishiga sabab bo‘ldi, shuningdek, eng yengilmasdek ko‘ringan AI hisoblash infratuzilmasi savdo mavzusi juda keskin sotuvga uchradi va global aksiya bozoriga shu voqea asosiy ta’sirni ko‘rsatdi.

Uzbek Financial News ilovasi qayd etishicha, global aksiya bozori va yanada keng doiradagi global moliyaviy bozorlarda bir vaqtda “Yaqin Sharq geosiyosiy to‘qnashuvi kuchayishi + energiya inflyatsiyasining qaytishi + AI hisoblash savdo mavzusi momentumining kredit yelkasidan tozalanishi” kompozitsion super stress-test yuz bermoqda: Philadelphia Semiconductor Index 6 oyida erishilgan yuqori ko‘rsatkichdan 20% dan ko‘proq pasaydi va texnik “ayiq bozori”ga kirdi; Janubiy Koreya fond bozori esa xotira chiplariga ortiqcha og‘irlik, aksiyaviy kredit ETFlarining kunlik muvozanatlashuvi va chakana moliyalashtirish pozitsiyalarining jamlanishi sababli, global AI hisoblash savdosi teskari o‘zagiga aylandi.

Seul chip bozori “deleveraging”i to‘lqinidan tortib Vol Stritning kvant modellari orqali “xavfsiz boshpana” izlashiga qadar, kuchli naqd oqimi, mustahkam balans va AI mavzusi ortida uzoq muddatda ortda qolgan keng yirik kompaniyalar ayni damda aksiya bozorining asosiy e’tiborida – masalan, doimiy katta naqd oqimini saqlab kelayotgan, AI mavzusida “orqada qoluvchi” sifatida ko‘riladigan Apple (AAPL.US) kompaniyasining aksiyalari AI hisoblash savdosi bosimiga yuz tutgan vaqtda kuchli o‘sish ko‘rsatib, yana “dunyoning eng qimmat kompaniyasi” maqomiga qaytdi.

So‘nggi kunlarda “AI hisoblash indikatori” sifatida yaqin tanilgan Koreya fond bozori tez-tez o‘sish va tushish “circuit breaker”iga duch kelmoqda, AQSH bozoridagi Philadelphia Semiconductor Index 6-iyundagi yuqori ko‘rsatkichdan 20% dan ko‘proqqa qulab tushib, texnik ayiq bozoriga kirdi; global AI hisoblash savdo va yarimo‘tkazgichlar sektori haddan tashqari tiqilinch va yuqori kredit yo‘li bilan yirik long pozitsiyalar tufayli o‘ta keskin sotuvga uchradi, bu esa global aksiya bozorida sarmoyadorlar diqqatini yuqori sifatli fundamental ko‘rsatkichlarga, past momentumli, naqd oqimi boy va joriy yilda mashhur texnologiya aksiyalaridan ancha orqada qolgan fundamental kuchli sektorlar va mudofaa aksiyalariga o‘tdi.

O‘tgan hafta AQSH aksiya bozorining asosiy indekslari – S&P 500 juma kuni 1% pasaydi va hafta davomida jami 1,5% pasaydi. Dow Jones Industrial Average juma kuni 0,8% pasaydi, hafta davomida jami 0,9% pasaydi. Global texnologiya sektori uchun asosiy indikator bo‘lib hisoblanadigan Nasdaq Composite indeksi eng ko‘p, ya’ni juma kuni 1,4% va hafta davomida jami 2,9% pasaydi.

Ushbu hafta Yaqin Sharq geosiyosiy vaziyati yanada kuchayib, Philadelphia Semiconductor Index ayiq bozoriga kirgani va Koreya fond birjasi kuchli deleveraging vaziyatiga duch kelgani bir vaqtda, investorlar yana bir nihoyatda zich moliyaviy jadvalda besh savdo kuniga kirib bormoqda.

Ushbu yirik global moliyaviy hodisalarning markazida Yaqin Sharq geosiyosiy vaziyati shubhasizdan asosiy voqea bo‘lib, S&P 500 indeksida katta og‘irlikka ega bo‘lgan AQSH “E’tiborli Yettilik”ning (ya’ni Magnificent Seven) ikki asosiy texnologiya giganti – Google bosh kompaniyasi Alphabet (GOOGL.US) va dunyo eng boy odami Elon Musk boshqaruvidagi AI, elektromobil va robototexnika sohasidagi lider Tesla (TSLA.US) shu hafta AQSH vaqti bilan chorshanba kunining savdo yopilishidan so‘ng moliyaviy hisobotlarini e’lon qiladi. Jahon markaziy banklari monetar siyosati doirasida esa Yevropa Markaziy Banki foiz stavkalari bo‘yicha qaror chiqarmoqda va bozorlar hech qanday o‘zgarish kutilmayapti.

Bundan tashqari, yana uch nafar AQSH texnologiya giganti – IBM (IBM.US), Intel (INTC.US) va Texas Instruments (TXN.US) o‘z moliyaviy natijalarini shu hafta e’lon qiladi, AI ma’lumot markazlarining energiya ta’minotiga ixtisoslashgan GE Vernova (GEV.US) va Honeywell (HON.US) ham haftalik hisobotlarini taqdim qiladi. Ayniqsa, hozir global AI ma’lumot markazlarini qurish uchun zarur gaz turbinalari GE Vernova asosiy faoliyati yo‘nalishi bo‘lib, bu borada faqat Nvidia’dan kichikroq bo‘lgan AI chip giganti AMD (AMD.US) ham “Advancing AI” konferensiyasini o‘tkazadi; CEO Su Zifengning chiqishi AMD AI GPUlari yangilanishi va yangi mahsulot rejalari bo‘yicha yangiliklarni olib kelishi kutilmoqda.

Hormuz bo‘g‘ozida energiya tashilishi yana to‘liq to‘xtab qolishi va xalqaro neft narxi Brent nefti dushanba kunining Osiyo premarket sessiyasida yana 90 dollar darajasidan yuqoriga ko‘tarilishi inflyatsiya va foiz stavkalari risklarini yana yuqoriga ko‘tardi, shunday qilib, AI chiplar, ma’lumot markazlari CPUlari, sanoat/signal chiplar, AI ilovalar/katta AI modellar, elektromobillar, robototexnika, AI ma’lumot markazlari energiyasi va hattoki bulutli hisoblash kabi ko‘plab markaziy texnologiya yo‘nalishlaridagi super gigantlar hisobot va konferensiyalarida ular kelajakka bo‘lgan qarashlari, shuningdek, AMD Advancing AI anjumani mahsulot liniyasi va Su Zifengning chiqishi tobora muhim bo‘lib chiqmoqda.

Geosiyosiy beqarorlik va AI hisoblash mavzusi keskin pasayshi fonida, bu hafta Alphabet, Tesla, Intel, IBM, GE Vernova va Honeywell kabi texno gigantlarining natijalari va kelajak prognozlari endi oddiy moliyaviy hisobot va kutilmay, balki “misli ko‘rilmagan AI hisoblash kapital xarajati haqiqiy daromad, naqd oqim va investitsiya daromadiga aylanadimi?” degan asosiy savolga javob beradigan narxlash marra nuqtasiga aylandi va bu AI hisoblash savdo mavzusi sotilishi deyarli yakunlanayotganini yoki AI-dan tashqari kuchli naqd oqimga ega texnologiya va boshqa siklik sektorlar tomon qisqa muddatda rotatsiya boshlanishini, yoki pasayish necha texno gigantlar va global aksiya bozorining kengaygan sektorlariga tarqalib, ayiq bozoriga sabab bo‘lishini belgilaydi.

Chip bozori kapitalizatsiyasi 3 trillion dollarga kamaydi va neft narxi yana 90 dollardan oshdi! Geosiyosiy xavf kuchaygan paytda “AI real daromad” texnologiya aksiyalarini narxlashda yangi mezon bo‘ldi

“E’tiborli Yettilik”dagi asosiy kompaniya Alphabet va Tesla’dan tashqari, AI hisoblash bilan bog‘liq chiplarga talab prognozini baholash uchun Intel kompaniyasining payshanba kuni AQSH vaqti bilan natijalarini kuzatamiz; GE Vernova va Honeywell’ning natijalari esa sanoat faoliyati hamda AI ma’lumot markazlarining bazaviy elektr ta’minoti tarafidagi biznes vaziyatini tushunishga yordam beradi.

Xuddi shuningdek, eski texnologik gigant IBM (IBM) chorshanba kuni natijalarini chiqaradi. Bungacha bosh direktor Arvind Krishna pessimistik kayfiyatdagi maktubi kompaniya aksiyalarining katta sotuviga sabab bo‘lgandi.

Boshqa tomondan, AQSHning uchta yirik telekommunikatsiya operatori – AT&T (T.US), T-Mobile (TMUS.US) va Verizon (VZ.US) korporatsiyalarning natijalari investorlarning an’anaviy telekommunikatsiya sohasiga talab holatini baholashga yordam beradi, ayniqsa SpaceX (SPCX.US) yuritayotgan sun’iy yo‘ldoshli internet texnologiyasi to‘lqinining an’anaviy operatorlar bozor ulushini yemirish davom etish-etamayishi – bu hisobotlar alohida ahamiyat kasb etadi va investorlar ularning natijalari orqali SpaceX Starlink daromad potentsiali qanday o‘sishini tushunishi mumkin.

Favqulodda zich moliyaviy hisobotlar jadvali va nisbatan sokin global iqtisodiy ma’lumotlar balansi muvozanat yaratmoqda. S&P Global haftaning yilda iyul PMI dastlabki ma’lumotlarini chiqaradi, bu sarmoyadorlarga keng makro darajada global iqtisodiy muhitni baholash imkonini beradi.

Aksiya bozoridagi investorlar uchun, bu yirik texnologik kompaniyalar “miqdoriy optimistik investitsiya daromadi” ko‘rsatishi kerak. 22-iyundan boshlab global chip bozori kuchli sotuvlarga yuz tutgani sababli, butun chip sektori bo‘yicha 3 trillion dollardan ortiq kapitalizatsiya yo‘qolgan, bu mablag‘larning bir qismi AQSH “E’tiborli Yettilik” va uzoq muddatli barqaror, naqd oqimi ko‘pligi bilan ajralib turgan, lekin AI mavzusida doim orqada qolgan yirik ko‘k chip kompaniyalariga o‘tgan. Bu hafta, ushbu rotatsiyada xaridor va sotuvchi tomonga katta sinov bo‘ladi: xaridor taraf Alphabet va Tesla natijalarini chiqaradi, sotuvchi taraf – AQSHning eski chip kompaniyasi Intel ham hisobotini chiqaradi.

Capital.comning yetakchi tahlilchisi Daniela Hathorn deydi: “Investorlar bu texno gigantlar foydasi yuqori narxlarning asoslanganini isbotlay oladimi va so‘nggi pasayish kengroq tuzatishga aylanishi yoki AI hisoblash mavzusi boshchiligidagi global texnologik aksiyalar narxining to‘xtash nuqtasi bo‘lishi mumkinmi – shularni yaqindan kuzatadi”.

2026 yilning birinchi choragida global yarimo‘tkazgich sotuvi yillik solishtirmada 79% sur’atda, 2025 yilning to‘rtinchi choragidagi 38%dan ancha yuqori o‘sti. BNP Paribas’ya ko‘ra, ikkinchi chorakda o‘sish tempining 132%ga yetishi kutilmoqda.

BNP Paribas tahlilchilar guruhi yozadi: Microsoft (MSFT.US), Alphabet (GOOGL.US), Amazon (AMZN.US), Meta (META.US) hamda Oracle (ORCL.US) kabi besh super yirik texnologik gigant (ya’ni, “hyperscalers”)ning AI ma’lumot markazlari kapital xarajati 2026 yilda 79% oshib, 644 milliard dollarga yetadi, 2027 yilda esa 18% o‘sib, 759 milliard dollarga chiqadi.

LPL Financial’ning bosh aksiya strategiyasi Jeff Buchbinder esa ta’kidlashicha, ayni damda bu texno gigantlar eng avvalo javob berishi kerak bo‘lgan savol – bu qadar ulkan AI xarajatlari haqiqiy, asosli investitsiya daromadi bera oladimi. Shunchaki pul sarflash endi yetarli emas – sarmoyadorlar tezda AI orqali keladigan real daromad ko‘rsatkichlarini ko‘rishni istashmoqda.

Buchbinder hisobotda yozadi: “Eng zamonaviy AI texnologiyasi yangi bosqichga o‘tmoqda. Bozor va’dalar uchun emas, bajarilgan topshiriqlar, daromad olish qobiliyati uchun narxlashga o‘tyapti”. U qisqa muddatda yarimo‘tkazgich sektori keskin teskari siljiganidan samaradorlik ko‘rsatish boshlangani ishonchi ortmoqda deydi. Buchbinder: “Investorlar kim bu AI bo‘ronida ko‘proq pul sarflayotgani emas, kim aynan bu sarmoyadan aniq optimistik daromad chiqarayotganiga ko‘proq ahamiyat berishi kerak”, deydi.

Umuman, issiqlikni kuchaytirayotgan omil shuki, aksiyalar bozori endi “kapital sarfi hajmi” uchun emas, balki bulutli biznesda qo‘shimcha daromad, inferens natijasi, amortizatsiya bosimi, erkin pul oqimi va hisoblash quvvatiga nisbatan rentabellik uchun mukofot bermoqda. Agar Alphabet’ning natijalari va kelajak prognozi AI bilan bog‘liq bo‘lgan qidiruv va bulutli servislarning daromadi AI hisoblash kapital zichligini qoplay olishini isbotlasa, chipdan Mag7 ga rivojlanish, butun chip va boshqa texnologik aksiyalar ga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi; aks holda, AI kapital xarajatlari qisqarishi, investitsiya daromadlarining pasayishi yoki erkin pul oqimining yomonlashishi AI hisoblash infratuzilmasiga sarmoya sikllariga salbiy ta’sir deb baholanishi mumkin.

Neft narxining zarbasi va texnologik moliyaviy hisobot sinovi, Hormuz bo‘g‘ozidagi energiya tashilishi yana xavf ostida! “Naqd oqim”ga mahkam yopishish hozirgi investitsion strategiyami?

Hozir kuchaygan geosiyosiy omillar fonida, AQSH va Eron urushni tamomlash mumkin bo‘lgan dastlabki kelishuvga erishgan taxminan bir oy ichida, Hormuz bo‘g‘ozi orqali neft tashilishi tezda tiklana boshlagan edi.

Ammo, Goldman Sachs qayd etishicha, bu yo‘nalish o‘tgan haftada tezda o‘zgarib, kelishuvlar bekor bo‘lib, o‘t ochish AQSH va Eron harbiylari o‘rtasida ketma-ket kunlar davomida avj oldi, natijada Hormuz bo‘g‘ozida energiya tashilishi yangi bosqichda keskin kamaygan.

Rystad Energy tabiiy gaz va suyultirilgan gaz bo‘yicha vitse-prezidenti Lu Ming Pang deydi: “Dastlab, 17-iyun kuni AQSH va Eron o‘rtasida memorandum imzolanganidan keyin bozorda neft va gaz tashilishi tiklanishiga ishonch bo‘lgan edi. Biroq, bunday kutishlar amalga oshmadi, so‘nggi o‘zgarishlar qisqa muddatda tiklanishni imkonini yanada qisqartirdi”.

Urush boshlangan paytda bo‘g‘oz orqali neft tashilishi deyarli nolga tushgan, iyul boshiga kelib esa kuniga 10 million barrel atrofida tiklangan edi. Daan Struyven boshchiligidagi Goldman Sachs strateglari 15-iyul holatiga ko‘ra oqim yana kuniga 3–5 million barrelgacha tushganini, kelajakda yana kamayishi mumkinligini aytadi. Bu esa hozirda neft bozorida Fors Ko‘rfazi mintaqasidan kuniga 13,4 million barrelgacha yetadigan yetkazib berish yetishmovchiligi xavfini yuzaga chiqaradi.

Yaqin Sharq geosiyosiy xavfi kuchayishi, xalqaro neft narxini yana tez ko‘tarilishiga sabab bo‘ldi. Juma kuni Brent neft fyucherslarini haftalik o‘sishi 15%dan ortiq bo‘ldi va bu xalqaro standart yana 87,50 dollar/barrel ustiga chiqdi, AQSH standarti WTI esa 14%ga oshdi va 81 dollar/barrel ustiga yetdi. Dushanba Osiyo premarket savdolarida esa Brent yana qisqa vaqtga 90 dollar darajasidan o‘tdi.

Rystad Energy’ning Lu Ming Pang shunday deydi: “Bozor Hormuz bo‘g‘ozi xavfsizligiga ishonchini tobora yo‘qotayotgan sari, uzoq muddatli ta’minot uzilishi ko‘proq inobatga olinishi kerak bo‘ladi”.

Global geosiyosiy vaziyat beqarorligi kuchayayotgan, xorijiy investorlar AQSH aksiya bozoriga bo‘j mashhur qiziqishi kuchli, qolgani Federal Reserve siyosati yanada “qattiqlashish”ini ko‘rsatayotgan, shuningdek dollar kursi yil boshidan o‘zining kuchli natijasini ko‘rsatmoqda.

Lekin, dollar xalqaro asosiy valyutalar savatiga nisbatan qariyb 2,5%ga ko‘tarilganda ham, Bank of America hanuz dollar 2026 yilning ikkinchi yarmida yana islohot uchun imkon bor deb hisoblaydi. Bankning valyuta bo‘limi, dollar uchun uch asosiy drayver – Yaqin Sharq geosiyosiy to‘qnashuvlari, AI sarmoyalari bum va uzoq muddatda yuqori foiz stavkalari bo‘yicha prognozni ilgari surmoqda.

Birinchidan, Eron urushi yoki Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi geosiyosiy tanglikni yuqori darajada ushlab turadi va dollar narxida neft narxalarni oshirib yuboradi. Ikkinchidan, Bank of America tahlilchilari yozadiki, dollar AQSH aksiya bozoriga xorijiy talab kuchaygani tufayli foyda ko‘radi. Chunki xorijiy investorlar AQSH AI hisoblash mavzusiga va umuman texnologiya sektoriga keng ta’sir uchun kirishga intiladi.

Jamoa so‘nggi muhim nuqtada shuni deydi: Bank of America bozor konsensusidan sezilarli farqli ravishda foiz stavkasi bo‘yicha o‘z qarashlarini bildiradi. Bankning taxminicha, Federal Reserve 2026 yilda uch marta 25 bazis punktga stavkani oshirishi mumkin (bozor faqat bir oshirishni kutilmoqda). Agar yig‘indi oshirish 75 bazis punktga yetsa, dollarga bu kuchli turtki bo‘ladi.

So‘nggi institutsional kvant ma’lumotlarda, texnologiya-matbuot-aloqa momentum indeksi cho‘qqidan 40% pasaydi, yuqori beta momentum savatida esa pasayish 33%ga yetgan; Philadelphia Semiconductor Index bir hafta ichida deyarli 10% tushdi, chip industriyasidagi yetakchilar – TSMC, ASML hatto kuchli natijalarni ko‘rsatsa-da, baribir sotuvga uchradi, bu narx tebranishi asosan pozisiya, kredit yo‘li va haddan tashqari kutilmalar bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi. Goldman Sachs savdo guruhi “de-momentum” savdosini “kechgi inning” bosqichi deb baholaydi, asosiy sabab pasayish miqdori, tezligi va volatil ko‘rsatkichlar tarixiy ekstremal hududlarga yetgan; ammo yaqinda hisobotlar AI kapital xarajati foydasini isbotlay olmasa, yoki yirik texno kompaniyalar xarajatlarni qisqartirish va naqd oqimini saqlashga urg‘u bekerar, qolgan ortiqcha pozitsiyalar final kapitulyatsiya savdosini boshlashi mumkin.

Shunday qilib, global texno sektori moliyaviy hisobot mavsumining o‘zagi AI qiymat zanjirining ikki qirrasini birgalikda tekshirish: Alphabet va Tesla AI hisoblash xaridorlari va AI ilova operatorlari, Intel esa chip ta’minoti va ishlab chiqarish tarafini bildiradi; GE Vernova va Honeywell esa ma’lumot markazlari elektr ta’minoti, sanoat uskuna va real iqtisod ehtiyojlarini tasdiqlashga xizmat qiladi.

Bu aynan ham, “Vol Stritda eng aniq strateg” deb tanilgan Bank of America’da Michael Hartnett “yozgi chekinish oynasi” tamoyilining asosi hisoblanadi. Bank of America tayyorlagan Bull-and-Bear indeksi 9,6 ekstremal darajaga yetgan, bu texnologiya va rivojlanayotgan bozor sarmoyasi yuqoriligi va optimistik kayfiyat “qattiq yumshash, Federal Reserve oshirmaydi, AI kapital qisqarmaydi va siyosiy zarba bo‘lmaydi” degan to‘rt taxminga tayanmoqda. Hartnett Mag7 ETFning 65 dollar atrofidagi 200 kundik o‘rtacha ko‘rsatkichini risk ommalarining asosiy tayanchi deb biladi: shu ko‘rsatkich ushlab turilsa, investorlar yana tanlab-pasaygan joydan sotib olishlari mumkin; ammo har qanday darajadagi kapital qisqaruv va o‘sha qisqaruv natijasida Mag7 yangi cho‘qqilarga chiqolmasa, bozor birdaniga AI o‘sish taxminini va makro prognozlarni pasaytiradi, va oldin aylangan siklik sektorlar (bank, sanoat, brokerlar) ham himoyalanmagan qoladi. Demak, “chipdan Mag7 ga o‘tish”, o‘zi xavfsiz boshpana emas, balki riskni uskuna buyurtmalaridan kapital rentabelligiga ko‘chirishdir.

Yaqin Sharq geosiyosiy riskining kuchaygani bu texnogigantlar natijalarini yana murakkablashtiradi. Qayta kuchaygan AQSH-Eron qarama-qarshiligi Hormuz bo‘g‘ozida neft tankerlarining harakatiga tormoz berdi, Brent qisqa muddatli 90 dollar darajasidan oshdi; ushbu bo‘g‘oz global energiyaning taxminan 20 foizini tashish uchun ishlatiladi, uning uzoq yopiq qolishi esa energiya inflyatsiyasi, korporativ foyda va Federal Reserve foizlari uchun yangi xavf oynasini ochadi. Shuning uchun, haftadagi eng maqbul bazaviy yondashuv bu “AI super-bull bozori tugadi” yoki “keskin pasayishdan so‘ng darhol sotib oling” emas, balki indeksda silliq tebranishlar, ichki dispersiya juda yuqori, naqd oqimga narxlash haqining qayta doimiylashuvi davriga kirishdir. Qisqa muddatli havf – bir zaxiraga yo‘naltirilgan kredit ETFda, qisqa muddatli call opsiyalarda va faqat qiymat ko‘payishiga ishonilgan yuqori momentumli pozitsiyalarda qisqarish, aktiv sifatli balans, mudofaa naqd oqimi va energiya, va ba’zi past-qiymat sikl kompaniyalarni neft va foiz riskidan himoya sifatida ushlab turishdir.

Kelasi bosqichda bozor yo‘nalishini aniqlash uchun muhim beshta signal: Mag7 kapital yo‘riqnomalari, inferens bulutli resurslar va AI ilovalariga bog‘liq daromad o‘sish sur’ati, AI chiplarga buyurtma va zaxira, Hormuz bo‘g‘ozining amaldagi transport volumlari, va Koreya hamda AQSHning kredit pozitsiyasi to‘liq tozalanishi mumkinligi – hisobotlar faqat vaqtincha reboundga katalizator, AI kapital sarmoyalarning o‘zidan yuqori daromad kutilganini esa AI mavzusida o‘sish qayta boshlanishi uchun yetarli bo‘ladi.